โรงเรียนนอกกะลา

ความสุขอิ่มอร่อยของชีวิตครูในศตวรรษที่ 21

2012-01-05T10:35:00.000+07:00

โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา เรียนรู้จากข้างใน ทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 จึงอยู่ที่การทำเอง ปฏิบัติเอง คิดเอง (Learning by Doing) โดยเริ่มจากการเรียนรู้ผ่านโครงงาน (Project Base Learning) ทำให้เห็นว่า การจัดการเรียนรู้ได้ดีนั้น ครูและนักเรียนสามารถทำร่วมกันได้”
ขณะที่ ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช วิทยาการผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้เขียนหนังสือ “ครูเพื่อศิษย์” กล่าวถึงความสุขอิ่มอร่อยของชีวิตครูในศตวรรษที่ 21 ว่า ครูที่ดี ครูเพื่อศิษย์ ครูสอนดี ต้องเริ่มจากการเป็นครูที่อยู่กับความรักลูกศิษย์ เพราะความรักเป็นฐานของการเรียนรู้ ความรักทำให้เด็กรู้สึกปลอดภัยในโรงเรียน ทำให้เด็กไม่รังแกกัน ไม่ถากถางกัน ครูก็เคารพลูกศิษย์

ความรักจะนำไปสู่การเรียนรู้หลายๆอย่าง โดยเฉพาะการเรียนรู้ถึงความเป็นมนุษย์ ที่ปูพื้นฐานมาจากครูและการสร้างบรรยากาศในโรงเรียน ทั้งหมดนี้การเรียนรู้ในความหมายของครูจึงสกัดได้ว่า เป็นการสร้างความสัมพันธ์กับลูกศิษย์ในมิติความเป็นมนุษย์

ศ.นพ.วิจารณ์ยังเพิ่มเติมอีกว่า หัวใจในการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 ไม่ใช่การสอน แต่หัวใจอยู่ที่การเรียน ครูจึงยิ่งสำคัญกว่าเดิม เพราะต้องมีหน้าที่เป็นครูฝึกการทำงานของลูกศิษย์มากกว่าการสอนทั่วไป

“ครูจึงไม่เน้นสอน แต่ต้องตั้งคำถามไปเรื่อยๆ แม้กระทั่งเด็กดื้อ เกเร กระทำความผิด แต่ทำอย่างไรให้เด็กเหล่านั้นเกิดกระบวนการเรียนรู้ โดยที่ไม่มีใครบอก เป็นเรียนรู้จากข้างใน ทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 จึงอยู่ที่การทำเอง ปฏิบัติเอง คิดเอง (Learning by Doing) โดยเริ่มจากการเรียนรู้ผ่านโครงงาน (Project Base Learning) ทำให้เห็นว่า การจัดการเรียนรู้ได้ดีนั้น ครูและนักเรียนสามารถทำร่วมกันได้”

“ครูจึงเป็นผู้ทำหน้าที่ออกแบบการเรียนรู้ ทำร่วมกันเป็นทีม และมีการปรับประเมิน ร่วมกันกับครู และนักเรียนเอง ซึ่งจะช่วยให้นักเรียนได้เรียนทักษะการทำงานเป็นทีม (Collaboration skill) ฟังคนอื่น แล้วก็เรียนรู้ความแตกต่าง ที่ต้องเกิดขึ้นมากกว่าการเรียนแบบแข่งขัน และถ้าจะให้ลึกต้องให้ครูชวนเด็กสะท้อนความคิดผ่านบทเรียน แล้วครูก็ชักชวนให้เกิดการคิดประเมินร่วมกัน เป็นลักษณะ “โปรเจ็คท์ซ้อนโปรเจ็คท์”

จากนั้นครูก็ช่วยกันตรวจสอบในแต่ละช่วงเวลา โดยให้นักเรียนมานำเสนอสิ่งที่ได้เรียนให้แก่เด็กทั้งโรงเรียน และผู้ปกครอง ทำให้เกิดการเรียนรู้หลายขั้นซ้อนกันอยู่ ผ่านการเขียนรายงานรายบุคคล ทำงานร่วมกัน ประเมินร่วมกับครู และสุดท้ายนำเสนอ โดยไม่มีสูตรตายตัว”

ฉะนั้นครูจึงมีความสุขจากการได้เห็นพัฒนาการรอบด้านของศิษย์ ได้เรียนรู้วิธีเป็น “ครูฝึก” ต่อเนื่อง มีชีวิตที่ดี สังคมชุมชนที่ดี ส่งผลให้เกิดพัฒนาการของจิตวิญญาณาความเป็นครูในตัวเอง ขณะที่ความสำเร็จในระยะยาวในชีวิตของศิษย์และสังคมรอบข้าง สร้างให้เกิดชุมชนที่ดีที่น่าอยู่ ทำให้เกิดพัฒนาการทางจิตวิญญาณโดยอัตโนมัติ ตามแต่ศักยภาพของตนเมื่อกลับไปตอบโจทย์ข้างต้นว่าครูคือใคร และมีต้องมีลักษณะอย่างไร จึงตอบได้ว่า

“ครูคือผู้จุดประกาย ให้ลูกศิษย์ที่เปรียบเหมือนดาวฤกษ์ที่มีพลังมีประกายในตัว และครูเป็นผู้ส่งเสริมประกายนั้นให้วาวแววยิ่งขึ้น ส่งเสริมความสนใจกระหายใคร่รู้ และการเรียนรู้ เป็นการงอกงามจากภายในของลูกศิษย์นั่นเอง”

ที่มา http://www.qlf.or.th/11934

ครูนำ "สติ" สู่เด็ก

2011-11-21T09:40:00.000+07:00

ปัญญาภายใน(2)

ไม่ว่าเราจะอยู่อย่างไร ทำงานอะไร หรือตำแหน่งใดก็ตาม สุดท้ายจะมีบางช่วงเวลาที่เราจะมีคำถามกับตัวเองว่า เรามีชีวิตอยู่เพื่ออะไร? เราจะดำเนินชีวิตอย่างมีความสุขได้อย่างไร? หรือ เราจะทำงานอย่างมีความสุขได้อย่างไร? ดูเหมือนอาจจะไร้สาระที่จะตั้งคำถามเหล่านี้ แท้จริงลึกๆ แล้วมนุษย์เกิดมาเพื่อจะได้พบคำถามเหล่านี้ไม่ช้าก็เร็ว เพราะเราแต่ละคนจะเจอเข้ากับบางปัญหา เช่น บางคนแม้จะเรียนเก่งมากที่สุดในชั้นได้ทำอาชีพที่ดีแต่เมื่อเข้าสู่วงสนทนาทีไรก็วงแตก หรือบางคนก็มีอาการปวดหัวเพราะความเครียดตลอดเวลา หรือ บางคนที่มีพร้อมทุกอย่างแล้วแต่ยังรู้สึกว่าตัวเองไม่มีความสุข ฯลฯ ปัญหาเหล่านี้ไม่อาจตอบได้จากปัญญาภายนอกหรือองค์ความรู้ต่างๆ ที่เราร่ำเรียนมาเพียงอย่างเดียว และมันก็ไม่มีคำตอบแบบตรงๆ หรือคำตอบที่เป็นรูปแบบแบบตายตัว ผู้คนที่จึงต้องแสวงหาคำตอบด้วยตัวเองซึ่งส่วนใหญ่จะใช้วิธีลองผิดลองถูก นั่นหมายถึงต้องใช้เวลามากและมีโอกาสผิดพลาดสูง

ถ้าให้การเรียนรู้เพื่อบ่มเพาะปัญญาภายในให้กับเด็กๆ ตั้งแต่ต้น ก็จึงอาจจะช่วยให้เด็กๆ ได้พบคำถาม และ คำตอบของคำถามเหล่านั้นได้เร็วขึ้น แต่นั้นก็ไม่ใช่เรื่องง่ายแม้ว่าเป้าหมายของการจัดการศึกษาเราอยากให้คนเป็นทั้งคนดีและคนเก่ง แต่เมื่อดูในหลักสูตรแกนกลางของแต่ละประเทศที่มี 8-9 วิชานั้นมุ่งสร้างแต่ปัญญาภายนอกหรือความเป็นคนเก่งเท่านั้น ส่วนการสร้างคนดี(ผู้ที่มีปัญญาภายในสูง)ตามหลักสูตรเราจะเห็นที่เป็นรูปธรรมได้ในเชิงเนื้อหาที่มีในบางวิชาเท่านั้น นั่นคือเราให้เด็กได้เรียนรู้แค่ระดับ “ปริยัติ “

ความฉลาดภายในของเด็กๆ (บันทึก ปลายเดือนมิถุนายน 2553)

อาหารจากสวรรค์

วันหนึ่งผมเดินดูและทักทายกับเด็กๆ ที่กำลังนั่งกินข้าวกลางวันกันอยู่อย่างเอร็ดอร่อย    ผมบอกเด็กๆว่า “วันนี้เราได้กินอาหารที่มาจากทะเลด้วย”   เด็กๆ มองดูอาหารในถาดซึ่งเป็นต้มยำไก่ และ ผัดบวบใส่ไข่ แล้วเริ่มเขี่ยดูว่าในอาหารมีอะไรมาจากทะเลบ้าง   ทุกคนต่างก็มีสีหน้าสงสัยว่ามีอะไรมาจากทะเล ต่างคนก็ต่างตอบไปต่างๆ นานา แต่แล้วก็มีผู้เด็กชายคนหนึ่งบอกว่า “ผมรู้แล้วว่าอะไรที่มาจากทะเล น้ำไงครับ น้ำจากทะเลกลายเป็นเมฆ แล้วกลายเป็นฝนตกในแม่น้ำ แล้วคุณป้าแม่ครัวก็เอามาทำเป็นน้ำแกง”
      ผมจึงถามต่อว่า “แล้วอาหารจากพื้นดินล่ะ”
      “บวบค่ะ” เด็กๆ ตอบได้ทุกคน
      ผมบอกต่อว่า   “ไม่ได้มีเท่านี้นะ วันนี้เรายังได้กินอาหารจากสวรรค์ด้วย”   เด็กๆ นิ่งครุ่นคิดกันใหญ่ว่าอะไรคืออาหารที่มาจากสวรรค์
      การที่เด็กๆ รู้สึกได้ว่าสิ่งต่างๆ สัมพันธ์กัน เชื่อมโยงกัน มีความสำคัญต่อการพัฒนาด้านจิตวิญญาณ เป็นการลดอัตตาได้ทางหนึ่ง   ทำให้เด็กๆ รู้สึกอยู่เสมอว่าตนเองไม่ใช่ศูนย์กลางที่ทุกๆ สิ่งต้องมาสนอง แต่ตัวเองเป็นเพียงหนึ่งในห่วงโซ่ที่มองไม่เห็น ทั้งยังได้เห็นคุณค่าที่ซ่อนอยู่ในสิ่งต่างๆ เราสามารถหยิบฉวยสิ่งที่อยู่รอบตัวมาทำกิจกรรมเพื่อให้เด็กๆ เห็นความสัมพันธ์ของสิ่งต่างๆ ได้ง่ายๆ เช่น
      เมื่อเห็นกิ้งกือก็ให้เด็กๆ วาดความเป็นกิ้งกือออกมา ครูตั้งคำถาม “สิ่งที่เราเหมือนกันกับกิ้งกือคืออะไรบ้าง หรือ ทำไมโลกเราจึงต้องมีกิ้งกือ” แล้วปล่อยให้เด็กๆ ได้ตอบกันอย่างอิสระและให้ได้รับฟังคำตอบของกันและกันด้วย โดยครูไม่จำเป็นต้องบอกคำตอบออกไป
      บางครั้งก็ให้เด็กๆ นั่งตามลำพังใต้ต้นไม้เพื่อฟังสิ่งที่ต้นไม้บอกเล่าแล้วเขียนออกมา
      กิจกรรมเห็นฉันในเธอและเห็นเธอในฉัน โดยให้เด็กๆ จับคู่แล้วนั่งหันหลังพิงกันให้คนหนึ่งวาดภาพอะไรก็ได้ลงในกระดาษของตนเอง แล้วบรรยายให้อีกคนวาดตามลักษณะที่ได้ยิน หรือ ให้ต่อตัวต่อให้เหมือนกันทุกประการโดยไม่ให้ดูแต่ฟังจากคำบอกเล่า หรือ ให้ทั้งคู่หันหน้าเข้าหากันและขยับกายแบบเดียวกันเสมือนภาพสะท้อนในเงากระจก หรือ ให้ทั้งคู่ค้นหาว่าอะไรที่ทำให้มีความสุขหรือทุกข์เหมือนกัน
      การที่เด็กๆ เห็นความเชื่อมโยงของสิ่งต่างๆ กับตัวเอง ยังนำไปสู่ความศรัทธาและนอบน้อมต่อสรรพสิ่ง
      การที่จะทำให้เด็กๆ เห็นความเต็มในความว่างเปล่า หรือ การเห็นสิ่งต่างๆ ในตัวเองต้องอาศัยการมีสติรู้ตัวที่พรั่งพร้อม ขณะที่มีสติจดจ่อกับปัจจุบันการใคร่ครวญด้านในก็จะเกิดขึ้นเพราะ ในช่วงขณะนั้นสิ่งรบกวนข้างนอกก็จะไม่เข้ามา การฝึกให้เด็กๆ มีสติไม่ได้หมายถึงการนั่งสมาธิเท่านั้น กิจกรรมอื่นๆ เช่น การเดินตามรอยเท้าที่อยู่บนพื้น การใช้ไม้ยาวๆ ขีดเส้นบนพื้นแล้วให้เด็กๆ ขีดเส้นซ้ำรอยเดิม การส่งแก้วที่มีน้ำที่อยู่เต็มต่อๆ กัน การติดตามการเคลื่อนไหวของร่างกาย การติดตามเรื่องราวที่ครูเล่า การเล่าเรื่องต่อกัน การทำโยคะ การแสกนร่างกาย ซึ่งกิจกรรมจะต้องไม่ให้เด็กรู้สึกว่ากำลังถูกคุกคาม หรือกำลังถูกควบคุม    ครู เป็นผู้ที่มีบทบาทสำคัญมากที่จะนำเด็กไปสู่การมีสติ ครูต้องมีสติรู้ตัวอยู่เสมอเช่นกันเพื่อให้น้ำเสียง จังหวะการพูด หรือจังหวะการเคลื่อนไหวทางกายภาพของครูสามารถดึงความสนใจของเด็กๆ กลับมาสู่การมีสติได้เสมอ

กรุงเทพธุรกิจ(กายใจ) ฉบับ 77 20-26 พ.ย.2554

ปัญญาภายใน1 (ฐานความเชื่อใหญ่)

2011-11-14T10:21:00.000+07:00

โรงเรียนคือส่วนหนึ่งของกระบวนการนำการศึกษาเข้าไปสู่ผู้คนอย่างเป็นรูปแบบ รูปแบบโรงเรียนก็เป็นกรอบชนิดหนึ่งที่อาจจะครอบงำเราไว้อีกชั้นก็ได้หากมองไม่เห็นสิ่งสำคัญในหน้าที่ที่โรงเรียนควรเป็น โรงเรียนส่วนใหญ่ติดอยู่ในวังวนของการสร้างความเป็นเลิศทางวิชาการ การแข่งขัน การเปรียบเทียบ การวัดความรู้ การตีค่าอย่างผิวเผิน การใช้อำนาจในเชิงควบคุม การกระตุ้นความอยากหรือความกลัว สิ่งเหล่านี้ยิ่งทำให้จิตวิญญาณของผู้เรียนยิ่งตีบตัน

โรงเรียนควรเป็นสถานที่ที่จะเกื้อหนุนให้ครูและผู้เรียนได้เบ่งบานในความดีงามทั้งต่อกันและกัน และ ต่อสรรพสิ่ง เป็นที่สร้างกระบวนการเรียนรู้อย่างตื่นรู้ให้แข็งแกร่ง การเรียนรู้อย่างตื่นรู้จะนำไปสู่ปัญญาซึ่งจะปลอดปล่อยตัวเองให้เป็นอิสระได้ในที่สุด ความเป็นอิสระไม่ได้หมายถึงได้ดั่งใจทุกอย่างแต่หมายถึงสภาวะที่ปลอดโปร่งและเป็นสุข เป็นสภาวะที่อยู่ด้านใน

ในสภาวะที่ยังอยู่ในที่ครอบที่เหมือนกบในกะลาแคบๆ เราจะถูกจำกัดศักยภาพ มองเห็นได้แคบ เห็นแก่ตัวเอง มองไม่เห็นความเชื่อมโยงของทั้งหมด รู้สึกอึดอัดบีบคั้น และ เป็นทุกข์

เมื่อออกนอกกะลาครอบ เราจะอิสระ ปลอดโปร่ง เห็นกว้าง และจะสามารถเชื่อมโยงตัวเองกับสรรพสิ่งได้ในที่สุด ขณะนั้นปีติสุขก็บังเกิดขึ้น

การตื่นรู้ และ ความกล้าหาญ จะช่วยทลายกรอบให้เราออกนอกกะลาได้

กรอบความคิดหลักของเราที่ถูกหล่อหลอมไว้ในจิตใต้สำนึก ซึ่งจะกลายเป็นฐานความเชื่อใหญ่และมาตรวัดภายในเรา ฐานความเชื่อใหญ่นี้จะทำหน้าที่กำกับชีวิตเราตลอดมาโดยที่เราไม่รู้ตัว ทั้งบุคลิกภาพ การกระทำและความคิดที่เราแสดงออกไป แน่ล่ะ เราจะเชื่อว่าถูกต้องเสมอทั้งนี้เพราะการเทียบเคียงหรืออ้างอิงกับมาตรวัดของเราเอง ถึงแม้บางครั้งสิ่งนั้นอาจไม่ตรงกับความเป็นจริงก็ตาม นั่นคือบางครั้งเราอาจจะถูกหลอกด้วยกรอบคิดหลักของเราเอง เราต้องตื่นรู้และกล้าหาญที่จะยอมรับว่าสิ่งที่เราทำหรือสิ่งที่เราคิดนั้นไม่ถูกต้องเสมอไป การรับรู้และการเรียนรู้สภาพการณ์ที่เปลี่ยนไปจะช่วยให้เราสามารถปรับฐานความเชื่อใหญ่ภายในตัวเรา เพื่อให้หลุดจากกรอบความเชื่อเดิมๆ ได้

การมองหาทางเลือกใหม่ๆ และการสร้างโอกาสให้ปรากฏการณ์ใหม่ๆ ได้เกิดขึ้นโดยที่ไม่เร่งรีบตัดสินความเป็นไปได้จะเป็นอีกทางที่จะปรับกรอบความคิดหลักและฐานความเชื่อใหญ่ให้ตรงกับความจริงของโลกที่เปลี่ยนไปได้มากขึ้น วิธีการดังกล่าวไม่ได้หมายถึงการมุ่งโจมตีกรอบความคิดเก่า แต่เพื่อให้มีทางเลือกหรือให้เห็นมุมมองหรือโอกาสอื่นๆ การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเราสามารถทำให้เกิดขึ้นได้ด้วยตัวเองเมื่อเราตื่นรู้และรู้ตัวได้เท่าทันกับการถูกหลอกจากสิ่งที่อยู่ในตัวเราเอง

ด้วยเหตุนี้ แนวคิดโรงเรียนนอกกะลา จึงได้เกิดขึ้น เราพยายามมองหาโอกาสให้ปรากฏการณ์ใหม่ทางการศึกษาได้เกิดขึ้น จากอดีตถ้าเรามองย้อนกลับแล้วใคร่ครวญอย่างเป็นธรรมเราก็จะพบว่าทุกๆ สิ่ง ทุกๆ อย่างมีการวิวัฒน์มาเป็นลำดับพร้อมกับการวิวัฒน์ทางสมองของมนุษย์ ความรู้ความเข้าใจ แนวคิด และ วิธีการของแต่ละอย่างในแต่ละช่วงเวลาก็เหมาะกับสภาพสังคม สภาพความเป็นอยู่ในช่วงเวลานั้นๆ แต่ในทางการศึกษาไม่ว่าจะเป็นกรอบคิด และวิธีการ เราวิวัฒน์ได้ช้ากว่าสภาพสังคมและสภาพการดำเนินชีวิตที่เปลี่ยนไป การศึกษาต้องสนองตอบให้เท่าทันกับความต้องการและความจำเป็นของสภาพสังคมหรือสภาพการดำเนินชีวิตของผู้คน

เริ่มต้นจากการเปิดประสาทสัมผัสทั้งมวลเพื่อรับรู้สภาพที่เรากำลังเผชิญหน้าอยู่ ณ ปัจจุบัน เผชิญหน้าและความท้าทาย การปรับเปลี่ยนกรอบความคิดหลักและฐานความเชื่อใหญ่ในจิตใต้สำนึกบางครั้งอาจต้องน้อมรับความเจ็บปวดจากการที่ต้องรับรู้ว่าสภาพความเป็นจริงไม่ได้เป็นจริงอย่างที่เรารู้

การตระหนักต่อการรับรู้ให้เท่าทันข้างนอกที่เปลี่ยนไปมีความจำเป็นต่อการปรับสมดุลในตัวเราในระดับที่สูงขึ้น ซึ่งจะส่งผลต่อการกระทำต่างๆ ได้อย่างประณีตยิ่งขึ้นเช่นกัน

กรุงเทพธุรกิจ ฉบับ 75 30 ต.ค.-5 พ.ย. 2554

ความฉลาดภายนอก (ภาษา-ต่อ)

2011-10-18T11:23:00.001+07:00

การเรียนรู้ภาษา ของโรงเรียนนอกกะลา

เป็นการเรียนรู้ภาษาโดยไม่ใช้แบบเรียน แต่ให้เรียนรู้การใช้ภาษาจริงจากการมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลแวดล้อมและการเรียนรู้ผ่านวรรณกรรม

การสอนภาษา จะเป็นการจัดกระบวนการเรียนรู้โดยที่ครูจัดกระทำในสิ่งที่เอื้อให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ ผ่านกิจกรรม ชง เชื่อม ใช้ ดังกรณีตัวอย่าง ดังนี้

กรณี การอ่านเรื่อง / วรรณกรรม

ชง นักเรียนอ่านเรื่องโดยการอ่านออกเสียง (อ่านคนเดียว / อ่านต่อเนื่องกัน / อ่านพร้อมกัน) หรืออ่านในใจ หรือครูอ่านให้ฟัง แล้วให้เด็กค้นหาคำแม่ ก กา หรือคำมาตราตัวสะกด หรือคำเป็นคำตาย หรือชนิดของคำ(นาม กริยา สรรพนาม ฯลฯ) หรือคำราชาศัพท์ หรือคำสุภาพ หรือคำประวิสรรชนีย์ ไม่ประวิสรรชนีย์ หรือคำควบกล้ำ ฯลฯ จากเรื่องที่อ่าน ตามเป้าหมายของการสอนครั้งนั้น

เชื่อม นำเสนอคำที่ได้ และแลกเปลี่ยนคำที่ได้กับเพื่อนในชั้น ซึ่งจะได้คำที่ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น วิเคราะห์ร่วมกัน เพื่อตรวจสอบว่าใช่หรือไม่ เพราะอะไร แล้วช่วยกันอธิบายความหมายของคำศัพท์นั้นพร้อมยกตัวอย่าง หรือ ครูตั้งคำถามเพื่อให้เด็กแต่ละคนได้คิด ได้แสดงความคิด ได้รับฟังเพื่อรับรู้แง่มุมที่แตกต่าง เกี่ยวกับเรื่องที่อ่าน โดยให้สอดรับกับพฤติกรรมสมอง ดังนี้

จำ : ตัวละครมีใครบ้าง? เรียงลำดับเหตุการณ์ของเรื่อง

เข้าใจ : สรุปเรื่องหรือข้อคิดที่ได้

วิเคราะห์ / สังเคราะห์ : วิเคราะห์ / สังเคราะห์เหตุการณ์ ลักษณะนิสัยของตัวละคร ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น

นำไปใช้ : สรุปเหตุการณ์ เทียบเคียงกับชีวิตจริง

ประเมินค่า : การกระทำของตัวละครเหมาะสมหรือไม่ อย่างไร / เหตุการณ์ต่อไปจะเป็นอย่างไร

สร้างสรรค์ : แต่งเรื่องใหม่ แต่งตอนจบใหม่ วาดภาพประกอบ ออกแบบฉาก การ์ตูนช่อง

ใช้ ให้ผู้เรียนได้ลงมือทำแบบฝึก / งาน / ภาระงาน ที่สอดรับกับพฤติกรรมสมอง

การปลูกฝังนิสัยรักการอ่าน

เด็กที่รักการอ่านจะเข้าสู่โลกจริงได้ง่ายเพราะจะไม่ถูกกักขังไว้ในโลกของตัวเอง การอ่านยังเป็นส่วนสำคัญต่อการเรียนรู้ เป็นสะพานเชื่อมไปสู่โลกข้างนอกเพื่อสร้างปฏิกริยาต่อการเปลี่ยนแปลงภายใน การถูกแวดล้อมไปด้วยคนที่รักการอ่านและหนังสือที่น่าอ่าน สามารถสร้างอุปนิสัยรักการอ่านได้อย่างถาวร การอ่านจะทำให้เกิดกระบวนการใคร่ครวญได้มากกว่าการฟัง ส่วนการเขียนยิ่งได้ใคร่ครวญยิ่งกว่า ปัญญาจากการใคร่ครวญเป็นของส่วนตัว มันจะเพิ่มพูนของมันเองจากภายใน

การฝึกคัดลายมือ

การคัดลายมือเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ภาษาในการที่จะสื่อสารผ่านสัญลักษณ์ แต่ให้คุณอย่างอื่นโดยเฉพาะช่วงวัยต้นๆ เพราะการคัดลายมือจะช่วยให้กล้ามเนื้อมัดเล็กแข็งแรงและการทำงานของมือกับตาที่สัมพันธ์กัน ทั้งยังเป็นการฝึกสัมมาสมาธิ หรือจดจ่อให้ยาวขึ้น ซึ่งจะส่งผลต่อศักยภาพการเรียนรู้ต่อไปในระยะยาว ในอนาคตการเขียนอาจจะมีความจำเป็นน้อยลงเพราะเทคโนโลยีการพิมพ์และการบันทึกภาพและเสียง

การพัฒนาความสามารถทางด้านการเขียน

การเขียนจำเป็นจะต้องมีศัพท์ในหัวจำนวนมากซึ่งสามารถเพิ่มพูนคำศัพท์ได้จากการอ่าน ให้การฝึกเขียนเกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมออย่างเช่นการเขียนบันทึก การเขียนยังเป็นการฝึกกระบวนการคิดและการจัดการระบบข้อมูลภายใน อุปสรรคต่อความสามารถในการเขียนของเด็กบางครั้งก็มาจากเรื่องเล็กน้อย เช่น การแก้คำผิด

"ทำไม่ครูโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนาจึงติดโชว์ผลงานของเด็กๆ โดยไม่แก้คำผิด?" เป็นคำถามของครูที่มาเข้าอบรมหลายท่าน

เราคิดว่าการตรวจเช็คและแก้ไขโดยครูเป็นการมองจากครูฝ่ายเดียวซึ่งครู กำลังมองภาษาในรูปแบบตายตัว ไม่ยืดหยุ่น และไม่สามารถนำลองผิดลองถูกได้ การที่ครูแก้คำถูกผิดด้วยสีแดงพรืดเต็มไปหมด อาจทำให้เด็กรู้สึกภาษาเป็นสิ่งน่ากลัว และอาจรู้สึกว่าตัวเองด้อยความสามารถจนไม่กล้าที่จะเขียนคำใหม่ๆ อีกต่อไป
เราเชื่อว่าเมื่อเด็กเริมอ่านหนังสือได้เขาจะตื่นตัวที่จะเช็คคำผิดคำถูกด้วยตัวเอง โดยเฉพาะเมื่อเขารักการอ่านและมีประสบการอ่านมากขึ้นเขาจะยิ่งกระตือรือร้น ในการตรวจเช็คคำผิดด้วยตังเอง
หรือ ครูแค่รวบรวมคำที่เด็กแต่ละคนเขียนผิดมาเขียนไว้มุมหนึ่งของกระดาน และให้มีโอกาสได้ใช้บางคำในจำนวนนั้นอย่างถูกต้อง แล้วหลังจากนั้นเด็กๆ ก็จะตรวจสมุดของตัวเองอย่างกระตือรือร้น
ภาษาจะเป็นสิ่งน่ารำคาญ ถ้ามันอธิบายความหมายที่อยู่ใต้บรรทัดไม่ได้

กรุงเทพธุรกิจ ISSUE 73 16-22 ตุลาคม 2554

ความฉลาดภายนอก (ต่อ)

2011-10-18T11:18:00.001+07:00

ทำไมต้องสอนภาษา?

ทำไมเราต้องสอนภาษาให้กับเด็กๆ ตั้งแต่อนุบาลจนถึงปริญญาตรี ทั้งที่เด็กสี่ห้าขวบก็ใช้ภาษาสื่อสารกับเรารู้เรื่องกันแล้ว?

ภาษาในความหมายอย่างกว้าง หมายถึง กริยาอาการที่แสดงออกมาแล้วสามารถทำความเข้าใจกันได้ ไม่ว่าจะเป็นระหว่างมนุษย์กับมนุษย์ มนุษย์กับสัตว์ หรือสัตว์กับสัตว์ ส่วนภาษาในความหมายอย่างแคบนั้น หมายถึง เสียงพูดที่มนุษย์ใช้สื่อสารกันเท่านั้น

ภาษาเป็นวัฒนธรรมที่เกิดและวิวัฒนาการมาพร้อมกับมนุษย์ ประมาณจำนวนภาษาที่มนุษย์ใช้อยู่ทั่วโลกเวลานี้ มีถึง 6,800 ภาษา ในจำนวนนี้เกินกว่าครึ่งหรืออาจจะถึงร้อยละ 90 จะตายไปในไม่ช้า อย่างเช่น ขณะนี้ มีคนพูดภาษาอูดิฮี ได้แค่ 100 คน ส่วนภาษาอะริคาปู มีคนพูดได้น้อยยิ่งกว่า เพียง 6 คนเท่านั้น แต่ที่น่าตกใจที่สุดเห็นจะเป็นภาษาอียัค ที่มีคนพูดได้เพียงคนเดียวในโลก คือคุณยายมารี สมิธ วัย 83 ปี อาศัยอยู่ในเมืองอันโชเรจ รัฐอลาสกา เธอคือคนสุดท้ายที่พูดภาษานี้ได้

การตายของภาษาจะทำให้อารยะธรรมบางอย่างของเจ้าของภาษาตายไปด้วย

สำหรับ 10 ภาษาที่มีจำนวนผู้พูดมากที่สุดในโลกนั้น ได้แก่ ภาษาจีนกลาง มีผู้พูด 885 ล้านคน ภาษาสเปน 332 ล้านคน ภาษาอังกฤษ 322 ล้านคน ภาษาอารบิค 220 ล้านคน ภาษาเบงกาลี 189 ล้านคน ภาษาฮินดี 182 ล้านคน, ภาษาโปรตุเกส 170 ล้านคน ภาษารัสเซีย 170 ล้านคน ภาษาญี่ปุ่น 125 ล้านคน และภาษาเยอรมัน 98 ล้านคน

บางประเทศมีภาษาใช้จำนวนมากอย่างเช่น ปาปัวนิวกินีมีกว่า 800 ภาษา อินโดนีเซีย 731 ภาษา ไนจีเรีย 515 ภาษา อินเดีย 400 ภาษาและอินเดียมีภาษาราชการใช้ถึง 15 ภาษา

ภาษาจีน, กรีก และฮิบรู เป็นภาษาโบราณที่ใช้กันมามากกว่า 2,000 ปี

เป้าหมายของการเรียนรู้ภาษาของโรงเรียนนอกกะลา จากขั้นพื้นฐานไปสู่ขั้นสูง

1. เพื่อใช้ภาษาในการรับรู้และสื่อความต้องการ

2. เพื่อใช้ภาษาเป็นเครื่องมือการเรียนรู้ให้ความเข้าใจต่อโลกและปรากฏการณ์ต่างๆ

3. เพื่อใช้ภาษาในการรับรู้และถ่ายทอดอารยธรรม

4. เพื่อใช้ภาษาในการรับรู้และถ่ายทอดการเข้าถึงสิ่งสูงสุด

ธรรมชาติการเรียนรู้ภาษาของมนุษย์

เราเรียนรู้ภาษาเริ่มจาก การฟังและการพูด เป็นการเรียนรู้ที่จะเข้าใจความหมายของเสียง และสื่อสารออกมาได้ ทั้งเสียงสื่ออารมณ์ความรู้สึก เสียงสูง-ต่ำ น้ำเสียงราบเรียบสม่ำเสมอ และ เสียงของคำศัพท์ที่ใช้เพื่อสื่อความหมาย

จากนั้นจึงเริ่มหัดอ่าน-เขียน เป็นการเรียนรู้ที่จะใช้ภาพหรือสัญลักษณ์แทนเสียงของคำศัพท์ ทั้งสัญลักษณ์แทนเสียงที่เปล่งออกมาแล้วมีความหมาย เช่น พ่อ แม่ มือ ตา หู ฯลฯ หรือ สัญลักษณ์แทนเสียงที่ไม่มีความหมาย เช่น ก ข -ะ ไ- ฯลฯ

เมื่อจำสัญลักษณ์ที่แทนความหมายได้บ้างแล้ว เราจะเริ่มเรียนรู้รูปแบบ หรือโครงสร้างของภาษา โดยการเทียบเคียงเสียงด้วยรูป หรือ ด้วยการเปล่งเสียง ซึ่งในขั้นนี้จะเกิดจากเทียบเคียงด้วยตัวเอง หรือ ครูนำการเทียบเคียง เช่น ขา ตา มา หรือ ตา ตี เตา หรือ _าง = กาง คาง นาง วาง หรือ การผันเสียง เช่น ปา ป่า ป้า ป๊า ป๋า

ขั้นสูงสุดคือการแตกแขนงทางภาษา เป็นการเห็นรูปแบบหรือการเห็นโครงสร้างภาษา รูปคำ ประโยค การแยกแยะคำ การสร้างคำใหม่ จนพลิกแพลงไปใช้ได้ และจะเกิดการเพิ่มพูนคำศัพท์ เห็นถึงคำที่เชื่อมโชงกันจนสามารถสร้างอภิธานศัพท์หรือกลุ่มคำที่สามารถอธิบายสิ่งต่างๆ ใช้เชิงนามธรรมหรือความหมายที่แท้จริงของสิ่งนั้นได้ ซึ่งจะเกิดขึ้นด้วย การฝึกฝน การสั่งสม และ การสร้างอภิธานศัพท์

กรุงเทพธุรกิจ ISSUE 71 2-8 ต.ค.54

ทำไมต้องเรียนคณิตศาสตร์

2011-09-21T07:55:00.000+07:00

ความฉลาดภายนอก(ต่อ)

ทำไมต้องสอนคณิตศาสตร์?

เราใช้เนื้อหาหรือความรู้ทางคณิตศาสตร์ไม่ถึงห้าเปอร์เซ็นของเนื้อหาทั้งหมดที่เราเรียนมาตั้งแต่ชั้นอนุบาลจนจบปริญญาตรี ทำไมเราต้องเรียนคณิตศาสตร์มากมายขนาดนั้น ทั้งนี้เพราะคณิตศาสตร์เป็นเครื่องมือที่ใช้ศึกษาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และศาสตร์อื่นๆ และ มีบทบาทสำคัญยิ่งต่อการพัฒนาความคิดของคนทั้งความคิดในเชิงตรรกะและความคิดสร้างสรรค์ รวมทั้งช่วยในการวางแผน การคาดการณ์ และการตัดสินใจเพื่อแก้ปัญหาต่างๆ

กรอบเดิมของการสอนคณิตศาสตร์คือครูมักสอนให้เด็กจำสูตรหรือวิธีทำโดยไม่เข้าใจ จนเราไม่เข้าใจว่าทำไมการหารยาวจึงต้องหารจากข้างหน้ามาข้างหลัง เราไม่เข้าใจว่าทำไมการหารเศษส่วนต้องเอาตัวหารมากลับเศษเป็นส่วนแล้วเอาไปคูณตัวตั้ง เราไม่เข้าใจว่าทำไม่การหาพื้นที่วงกลมจึงไม่ใช่ด้านคูณด้านเหมือนกับสี่เหลี่ยม ไม่เข้าใจว่าทำไมต้องท่องสูตรการหาพื้นที่สี่เหลี่ยมคางหมูในเมื่อเรารู้วิธีการหาพื้นที่สี่เหลี่ยมและสามเหลี่ยม

กรอบเดิมครูมักสอนให้คิดตัวเลขยากๆ เพราะเชื่อว่าการคิดคำนวณตัวเลขจำนวนเยอะได้คือเก่งทางคณิตศาสตร์ ทั้งที่จริงแค่ฝึกให้เราเข้าใจรู้วิธีจากจำนวนน้อยๆ แล้วเราจะหาคำตอบจากตัวเลขยากๆ ได้เอง เราต้องเสียเวลาไปนานกว่าที่ครูจะเคี่ยวเข็ญให้เราท่องสูตรคูณได้ ทั้งที่ตอนนี้เราแทบไม่ได้ใช้มันเพราะเครื่องมือคิดเลขมีอยู่ทั่วไปแม้แต่ในโทรศัพท์มือถือ

กรอบเดิมจะเริ่มจากการบอกวิธีซึ่งแทบไม่มีโอกาสที่จะให้ผู้เรียนค้นพบวิธีได้ด้วยตัวเอง ผู้เรียนแต่ละคนจะได้เรียนรู้แบบต่างคนต่างคิดการปรึกษากันหรือลอกกันเป็นความผิด ผู้เรียนมีโอกาสน้อยที่ผู้เรียนร่วมมือกันคิดแล้วค้นพบวิธีหาคำตอบอย่างหลากหลาย ครูให้ความสำคัญกับคำตอบถูกและวิธีทำโดยแค่คาดหวังลึกๆ ว่าเมื่อผู้เรียนแก้โจทย์เยอะก็จะเกิดความเข้าใจ และความจริงที่เจ็บปวดคือที่เราเรียนคณิตศาสตร์มาทั้งหมดเราได้มาเพียงทักษะพื้นๆ ทางคณิตศาสตร์นั่นคือ ทักษะการคิดเลข

กรอบใหม่กับการสอนคณิตศาสตร์ที่โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา

การสอนคณิตศาสตร์เพื่อมุ่งให้เกิดทักษะที่สำคัญ ได้แก่ ทักษะการแก้ปัญหา (Problem Solving), ทักษะการมองเห็นภาพหรือรูปแบบที่ซ่อนอยู่ (Patterning), ทักษะการคิดสร้างสรรค์และการให้เหตุผล (Creative Thinking and Reasoning) และ ทักษะการสื่อสาร(Communication) เพื่อให้เกิดความร่วมมือและพบวิธีหรือคำตอบเอง (Meta cognition)

การสอนจึงให้ความสำคัญที่เข้าใจความคิดรวบยอดก่อน และค้นหาวิธีที่หลากหลายร่วมกัน วิธีการที่ได้จึงเป็นคำตอบที่สำคัญกว่าคำตอบจริงๆ โดยใช้ขั้นของการสอนดังนี้

1. ชง หมายถึง ขั้นที่ครูตั้งคำถาม ตั้งโจทย์ หรือโยนปัญหาให้ผู้เรียนได้เผชิญ ผู้เรียนจะได้คิดและการลงมือปฏิบัติเพื่อแก้ปัญหานั้นด้วยตนเอง โดยเริ่มจากสื่อที่เป็นรูปธรรมจนนำไปสู่สัญลักษณ์ดังนี้

- รูปธรรม ขั้นนี้ผู้เรียนจะได้เรียนรู้โดยผ่านประสาทสัมผัสทั้งห้า (Sensory) คือ การได้เห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ได้สัมผัสและได้คิดจากสื่อจริง เช่น ก้อนหิน แผ่นร้อย ไม้ตะเกียบ ลูกบาศก์โซมา ฯลฯ

- กึ่งรูปธรรม หลังจากที่ผ่านการใช้สื่อจริงมาแล้ว ขั้นนี้นักเรียนจะได้เรียนรู้การแก้ปัญหาผ่านการวาดภาพเพื่อจะช่วยให้สมองของนักเรียนพัฒนาทักษะการสร้างภาพในสมอง(Visual) ซึ่งเป็นทักษะที่สำคัญสำหรับการแก้ปัญหาต่อไป

- สัญลักษณ์ เป็นขั้นของการแปลภาพมาสู่สัญลักษณ์ เพื่อแก้ปัญหาโดยใช้ตรรกะหรือกฎเกณฑ์ทางคณิตศาสตร์

2. เชื่อม หมายถึง การนำเสนอเพื่อแลกเปลี่ยนวิธีแก้โจทย์ปัญหาของแต่ละคน ครูไม่จำเป็นต้องตัดสินว่าวิธีใดถูกหรือผิด เพราะสุดท้ายเมื่อมีการแลกเปลี่ยนกันมากขึ้นนักเรียนแต่ละคนจะเห็นมุงมองที่หลากหลาย เห็นช่องโหว่ของบางวิธี ได้ตรวจสอบวิธีแต่ละวิธี และในที่สุดจะรู้คำตอบเอง สามารถเลือกวิธีการแก้ปัญหาที่ตัวเองเข้าใจไปใช้ได้ นี่เป็นทักษะของการรู้ตัว รู้ว่าตัวเองรู้หรือไม่รู้(Meta cognition) เป็นทักษะที่จะนำไปสู่การพัฒนาตนเองต่อไป ในขั้นนี้ครูแค่ตั้งคำถาม “ใครได้คำตอบแล้ว?” “มีวิธีคิดอย่างไร?” “ใครมีวิธีอื่นบ้าง?” “คุยกับเพื่อนว่าเห็นอะไรที่คล้ายกันหรือแตกต่างกันบ้าง” ครูที่เก่งจะไม่ผลีผลามบอกคำตอบแต่จะเอื้ออำนวยให้ผู้เรียนพบคำตอบ คำตอบที่เราต้องการจริงคือวิธีการ ในขั้นตอนนี้ ผู้เรียนจะได้พัฒนาทักษะทั้งหมด ทั้งทักษะการแก้ปัญหา (Problem Solving), ทักษะการมองเห็นภาพหรือรูปแบบที่ซ่อนอยู่ (Look for the Pattern), ทักษะการคิดสร้างสรรค์และการให้เหตุผล (Creative Thinking and Reasoning) และ ทักษะการสื่อสาร(Communication) เพื่อให้เกิดความร่วมมือและพบวิธีหรือคำตอบเอง (Meta cognition)

3. ใช้ หมายถึง ขั้นของการให้โจทย์ใหม่ที่คล้ายกัน หรือยากขึ้น หลังจากที่ผู้เรียนเข้าใจเนื้อหาจากขั้นตอนที่ 2 แล้ว เพื่อให้นักเรียนแต่ละคนได้ประลองเอง จะได้สร้างความเข้าใจให้คมชัดขึ้น ครูจะได้ตรวจสอบอีกรอบว่าเด็กแต่ละคนเข้าใจมากน้อยเพียงใด

............................กรุงเทพธุรกิจ ISSUE 69 18-24 ก.ย.54.......................................

ความฉลาดภายนอก(ต่อ)

2011-09-09T13:27:00.003+07:00

ความฉลาดภายนอกต่อจากสัปดาห์ก่อนอีกอย่างคือ ความฉลาดทางด้านสติปัญญา (Intellectuals Quotient)

ความฉลาดด้านนี้เป็นการเรียนรู้ศาสตร์ต่างๆ เพื่อให้เข้าใจต่อโลกและปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น ซึ่งประกอบด้วยความรู้มากมายหลายแขนงที่จะใช้ในการดำเนินชีวิตหรือการประกอบอาชีพ ความฉลาดด้านสติปัญญามักมองในมุมของความรู้ว่ามีมากน้อยเพียงใด แต่การมุมมองเฉพาะด้านความรู้อย่างเดียวนั้นไม่เพียงพอ ความรู้เป็นสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้ ขยายขอบเขตได้ ความฉลาดทางด้านนี้ต้องไปไกลกว่าความรู้คือไปถึงความเข้าใจ เพราะเมื่อไปถึงความเข้าใจแล้วเราก็จะเห็นถึงความเชื่อมโยงของสิ่งต่างที่โยงใยกันอยู่ โดยที่เมื่อกระทำกับสิ่งหนึ่งก็สะเทือนถึงอีกสิ่งหนึ่ง แล้วตอนนั้นเราจะมองเห็นคุณค่าของสิ่งต่างๆ เหล่านั้น ในที่สุดก็จะเกิดความยินดีและความพอใจกับความเป็นไปซึ่งจะทำให้เป็นผู้ที่มีความสุขได้ง่าย นอกจากความเข้าใจต่อโลกและปรากฏการณ์แล้วความฉลาดด้านสติปัญญายังรวมถึงการได้เครื่องมือทั้งที่เป็นทักษะชีวิตและทักษะสำหรับอนาคต เช่นทักษะการเรียนรู้ ทักษะการคิดหลายๆ ระดับ ทักษะทางICT ทักษะการจัดการ ทักษะการสื่อสาร และ ทักษะการเป็นผู้ผลิตปัจจัยในการดำรงชีวิต เป็นต้น

บทบาทของโรงเรียนต่อการสร้างความฉลาดด้านสติปัญญา

การออกแบบหลักสูตรและการสอนจะต้องเป็นไปเพื่อให้ผู้เรียนได้เรียนรู้มากกว่าแค่การรับรู้ ออกแบบหน่วนการเรียนรู้อย่างบูรณาการ ทั้งบูรณาการสหวิชา(เชื่อมกลุ่มสาระ) และ บูรณาการในกลุ่มสาระจะช่วยให้กระบวนการเรียนรู้เข้มแข็ง ถ้าถามว่า “ทำไมต้องบูรณาการ ?” เหตุผลสำคัญคือเมื่อเราแยกส่วนของสิ่งต่างๆ เราจะพบว่าสิ่งนั้นพร่องไป ขาดความสมบูรณ์ แม้แต่ร่างกายเราก็เช่นกัน เช่นเมื่อเราไปตรวจวัดสายตาเราจะพบว่าตาแต่ละข้างสั้นยาวไม่เท่ากัน แต่พอประกอบกันทั้งสองข้างก็ทำให้การเห็นสมบูรณ์ขึ้น หรือถ้าเราวิ่งขาเดียวเฉพาะข้างที่ถนัดก็จะพบว่าเราวิ่งได้ช้ามากเมื่อเทียบกับการวิ่งสองขาที่รวมเอาข้างที่ไม่ถนัดเข้าไปด้วย ในป่าที่มีความหลากหลายของพันธุ์พืชจะพบว่ามีความหลากหลายของพันธุ์สัตว์อยู่ด้วย ดิน น้ำ อากาศ บริเวณนั้นก็สมบูรณ์ไปด้วย ซึ่งจะต่างอย่างชัดเจนกับแปลงปลูกยูคาลิปตัส หรือแปลงปลูกพืชเชิงเดี่ยวอื่นๆ วิชาความรู้ก็เช่นกันเราไม่สามารถใช้อย่างโดดๆ ได้ เพื่อแก้ปัญหาเรื่องหนึ่งจำเป็นจะต้องใช้ศาสตร์ศิลป์หลายๆ อย่าง การออกแบบหน่วยบูรณาการจะช่วยให้ผู้เรียนได้เห็นและได้ใช้ชุดความรู้ได้อย่างแท้จริงตั้งแต่ต้น

กระบวนการเรียนรู้แบบบูรณาการโดยใช้ปัญหาเป็นฐาน Problem-based learning (PBL) เป็นวิธีหนึ่งที่ทำให้ผู้เรียนเข้าใจต่อปรากฏการณ์ต่างๆ และได้เครื่องมือที่เป็นทักษะไปพร้อมกัน นักเรียนจะเป็นผู้ระบุปัญหาที่ประสบอยู่แล้วแสวงหานวัตกรรมเพื่อลงมือในการแก้ปัญหานั้นด้วยตนเอง

ขั้นตอนการเรียนรู้

1. การเผชิญปัญหา จากสภาพจริง (ข้อมูลปฐมภูมิ เป็นปัญหาที่เผชิญอยู่ในตัวคน ในชุมชน ในสังคม ที่จะส่งผลสู่อนาคต) หรือ สภาพเสมือนจริง (ข้อมูลทุติยภูมิ )

2. การแก้ปัญหาด้วยกระบวนการเรียนรู้ โดยการอำนวยการให้เกิดการเรียนรู้ภายในของแต่ละคน และ การเรียนรู้ร่วมกัน เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้น สูงขึ้น อย่างเป็นองค์รวม ทั้งองค์รวมภายในคนคนหนึ่ง และ องค์รวมที่เชื่อมสัมพันธ์กันอยู่ในระบบใหญ่ ขั้นตอนการเรียนรู้มีดังนี้

1. ขั้นชง เป็นขั้นของกระตุ้นให้เกิดการปะทะจริงทางประสาทสัมผัส ทางความคิด หรือ ความรู้สึก โดยการสืบค้น ทดลอง ปฏิบัติ เกิดความรู้ความเข้าใจระดับบุคคลจากข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิ ขั้นตอนนี้ครูต้องตั้งคำถามเก่งเพื่อจะปลุกเร้าความใคร่รู้ในตัวผู้เรียน

2. ขั้นเชื่อม เป็นขั้นของการแลกเปลี่ยน และ ตรวจสอบ เป็นการเชื่อมโยงสิ่งที่ตนเองรู้กับสิ่งที่คนอื่นรู้ ทั้งยังได้ร่วมกันตรวจสอบข้อเท็จจริงที่แต่ละคนพบเพื่อการมองเห็นรอบด้านของข้อเท็จจริง ขั้นตอนนี้ยังลดความอหังการ์ในตัวรู้ ในขณะเดียวกันโครงสร้างองค์ความรู้และความเข้าใจก็จะก่อขึ้นในสมอง ในที่สุดก็จะพบคำตอบด้วยตัวเอง ขั้นตอนนี้ครูต้องเป็นนักอำนวยการที่จะสร้างบรรยากาศให้เกิดการแลกเปลี่ยนกันอย่างแท้จริง ไม่ผลีผลามสรุปเสียเองเพราะการทำอย่างนั้นจะเป็นการลดทอนศักยภาพการเรียนรู้ในตัวผู้เรียน

3. ขั้นใช้ ซึ่งจะเป็นกระบวนการที่จะทำให้โครงสร้างความเข้าใจในสมองคมชัดขึ้น โดยการให้ผู้เรียนตอบสนองต่อโจทย์ใหม่ทันทีหลังจากขั้นเชื่อม เช่น การทำภาระงานหรือชิ้นงานใหม่ การทำการบ้าน หรือการปรับใช้ในชีวิตจริง เป็นต้น ขั้นตอนนี้ครูต้องเป็นนักสังเกตการณ์ที่สามารถมองเห็นความก้าวหน้าหรือความขัดข้องของเด็กแต่ละคน

กรุงเทพธุรกิจ ISSUE67 4-10 กันยายน 2554

หลงทางเพราะรู้สึกว่าชีวิตไม่มีวันหมด

2011-08-28T14:41:00.001+07:00

สถิติของวันนี้วันเดียว พบว่าเด็กหลายร้อยคนทำแท้ง หรือถูกดำเนินคดีฐานลักทรัพย์ เหตุทะเลาะวิวาท การล่วงละเมิดทางเพศ หรือ คดียาเสพติด
หลงทางเหรอ!
แน่ ล่ะ บางครั้งหลงทาง
การที่เราไม่รู้ว่าจะตายเมื่อไหร่จึงมักทำให้เราเผลอคิดว่าชีวิตเป็นสิ่งไม่ มีวันหมด(เช่น ขณะที่เราสวยอาจจะรู้สึกว่าความสวยจะไม่มีวันหมด ขณะที่เราแข็งแรงความแข็งแรงนั้นจะไม่มีวันหมด ขณะที่เรามีอาหารเราก็ไม่ได้คิดถึงวันที่มันจะหมด ฯลฯ) ดังนั้นอะไรบางอย่างที่มันดูสนุก มันส์ๆ ที่ผ่านเข้ามามันจึงได้เกิดขึ้นได้ง่ายโดยที่เราเองบางครั้งก็ไม่รู้ตัว ซึ่งมันก็เป็นได้แค่ช่วงสั้นๆ เท่านั้น
ใช่ล่ะที่เราจดจำบางช่วงเวลานั้นได้ด้วยที่มันเป็นช่วงเวลาที่รู้สึกดี และทำให้เราปักใจเชื่อว่าช่วงเวลาดีดีอันแสนสั้นนั้นคือชีวิตทั้งหมด มันมีน้อยแต่รู้สึกว่ามีมาก เหมือนที่เรารู้สึกว่าเราได้เห็นพระจันทร์เต็มดวงบ่อยครั้งเสียจนนับครั้งไม่ถ้วนทั้งที่จริงเราเห็นไม่เกินคนละสามสิบครั้งในชีวิต
เพราะเราเผลอรู้สึกว่าชีวิตเป็นสิ่งไม่มีวันหมด กว่าจะรู้ว่าหลงทางก็ต่อเมื่อบางอย่างในชีวิตได้หมดไปแล้ว

ความฉลาดทางด้านร่างกาย (Physical Quotient)

2011-08-22T13:30:00.000+07:00

ต่อจากสัปดาห์ก่อนหน้าที่ผมได้กล่าวถึงว่าอะไรคือความสำเร็จของการจัดการศึกษาซึ่งแยกหยาบๆ ได้เป็นสองอย่างคือปัญญาภายนอกและปัญญาภายใน วันนี้จะขอกล่าวถึงความฉลาดทางด้านร่างกายซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของปัญญาภายนอกที่หมายถึงเป็นการพัฒนาผู้เรียนให้สามารถดูแลและใช้กายอย่างมีคุณภาพ มีความแข็งแรง อดทน อวัยวะทุกส่วนทำงานอย่างสอดประสานกัน

นับย้อยจากอดีต มนุษย์ต้องมีร่างกายแข็งแรงกำยำถึงจะอยู่รอดได้ มนุษย์เราใช้ศักยภาพทางร่างกายเพื่อหาอาหาร สร้างที่อยู่อาศัย หนีภัย หรือ ปกป้องตัวเอง ปัจจุบันคนส่วนใหญ่มีพฤติกรรมการใช้ร่างกายต่างกันอย่างสิ้นเชิงกับคนในอดีต ตื่นเช้ามาก็ไม่จำเป็นต้องดิ้นรนหาอาหาร หรือหนีภัย การเดินทางหรือทำกิจกรรมต่างๆ ก็มีเครื่องมือช่วยให้เบาแรง ช่วงเวลาส่วนใหญ่ของวันหมดไปกับการนั่งทำงาน เราใช้สมองกับนิ้วมือไม่กี่นิ้ว แน่ล่ะว่าศักยภาพทางร่างกายหลายอย่างที่ไม่ได้ถูกใช้จะลดทอนลง เช่น ความแข็งแรงของกระดูก ความยืดหยุ่นของเส้นเอ็น กล้ามเนื้อลีบเล็ก ส่วนสายตาที่ใช้จับจ้องอยู่กับหน้าคอมพิวเตอร์มากขึ้นก็จะสูญเสียได้ง่ายขึ้น พฤติกรรมชีวิตที่มีการเคลื่อนไหวน้อยลงและการกินอาหารที่ให้พลังงานสูงทำให้จำนวนคนเป็นโรคอ้วนมากขึ้น โรคภัยที่รุมเร้าก็เป็นภาระที่ประเทศต้องระดมสรรพกำลังเข้าแก้ไข

บทบาทของโรงเรียนต่อการสร้างความฉลาดทางด้านร่างกาย

1. การออกแบบการเรียนรู้ที่ให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติให้ได้ใช้อวัยวะทุกส่วนในร่างกาย ทั้งในแง่ของความแข็งแรงอดทน และ ในแง่ของการทำงานที่สอดประสานกัน ทั้งในร่มและกลางแจ้ง

2. ออกแบบวิถีชีวิตในโรงเรียนให้เด็กๆ มีช่วงเวลาได้เล่นหลายๆ ช่วงเวลา เช่น ภาคเช้า ช่วงพักภาคเช้า กลางวัน และ หลังเลิกเรียน

3. ออกแบบการสอนวิชาพละศึกษาหรือกิจกรรมให้สอดคล้องกับการต้องการการพัฒนาทางด้านร่างกายของเด็กให้เหมาะสมตามวัย

- วัยอนุบาลควรให้เด็กได้ออกกำลังกายเพื่อพัฒนากล้ามเนื้อมัดใหญ่ ได้แก่ ความสมดุล การทรงตัว ความแข็งแรง ความอดทน และ พัฒนากล้ามเนื้อมัดเล็กเพื่อการทำงานที่สอดประสานกันของอวัยวะต่างๆ กิจกรรมที่เหมาะสมได้แก่ การว่ายน้ำ กิจกรรมประกอบจังหวะ กายบริหาร เกม การวิ่งเล่น การเล่นเครื่องเล่นสนามที่ประกอบด้วยกระบะทรายเปียก ทรายแห้ง กระดานทรงตัว ราวโหนหรือเชือกโหน ชิงช้า และ อุโมงค์มุดซ่อน เป็นต้น

- ระดับประถมศึกษาตอนต้น ให้เด็กได้ออกกำลังกายทุกส่วนของร่างกายเพื่อให้เกิดความคล่องแคล่ว ควรให้เล่นกีฬาที่ไม่มีความซับซ้อนมาก

- ระดับประถมศึกษาตอนปลายถึงระดับมัธยม ให้เด็กได้ออกกำลังกายทุกส่วนของร่างกายเพื่อให้เกิดความคล่องแคล่ว เพิ่มสมรรถภาพทางร่างกาย และพัฒนาทักษะทางกลไกให้ทำงานสัมพันธ์กัน ให้เด็กได้เล่นกีฬาได้แทบทุกประเภท

ผมมีบทเรียนให้ต้องกลับมาใคร่ครวญในเรื่องการสอนกีฬาในโรงเรียน สมัยผมเรียนอยู่ชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นครูที่จบพลศึกษาโดยตรงได้สอนเราในวิชาตะกร้อไทย ในหนึ่งชั่วโมงต่อสัปดาห์ที่เราต้องเรียนวิชานี้ครูวางขั้นตอนของกิจกรรมไว้ตามแบบแผนคือขั้นของการอบอุ่นร่างกายหรือ warm up 15 นาที ขั้นสอนหรือสาธิต 15 นาที ขั้นลงมือปฏิบัติ 15 นาที่ ขั้นสรุปหรือwarm down อีก 15 นาที ในชั่วโมงหนึ่งๆ ของวิชาตะกร้อผมแทบนับได้ว่าเท้าของผมโดนลูกกี่ครั้ง ผ่านไป 20 สัปดาห์เมื่อผมเรียนจบวิชานี้ผมไม่ได้มีทักษะการเล่นตะกร้อเพิ่มขึ้น ไม่ได้มีเจตคติที่ดีต่อการเล่นตะกร้อเพิ่มขึ้น และผมได้มาเพียงเกรด 1

ในโรงเรียนนอกกะลา เราไม่นำกีฬามาแค่สอนเพื่อให้เกรด แต่เราใช้กีฬาเป็นเครื่องมือให้เด็กๆ ได้เล่นเพื่อความสนุกสนานเพลิดเพลิน เพื่อสร้างสัมพันธภาพที่ดีระหว่างกัน เพื่อเพิ่มพูนกลไกการคิดการวางแผน และ เพื่อเพิ่มพูนความแข็งแรงความอดทนของร่างกาย ที่สำคัญคือให้เด็กทุกคนได้รักในการออกกำลังกายเพื่อความมีสุขภาพดี

กรุงเทพธุรกิจ กายใจ ฉบับที่65 21-27 สิงหาคม 2554

ความสำเร็จ

2011-08-09T12:12:00.000+07:00

เราควรตีค่าความสำเร็จทางการศึกษาจากสิ่งใด? เป็นคำถามที่ทุกคนต้องใคร่ครวญซ้ำแล้วซ้ำอีกเพื่อให้แน่ชัดว่าเป้าหมายนั้นไม่ได้เป็นไปเพียงเพื่อสนองความต้องการของผู้ใหญ่เท่านั้น หรือ ไม่ได้ทำไปเพื่อเด็กคนใดคนหนึ่งอย่างโดดๆ เราต้องมองเป้าหมายที่เป็นความจำเป็นจริงๆ ต่อเด็กและต่อโลกในอนาคตและยังต้องคำนึกถึงความเป็นองค์รวมของเป้าหมายทั้งหมดเพื่อให้แต่ละคนได้สมบูรณ์พร้อมตามศักยภาพแห่งตน ดำเนินชีวิตไปได้อย่างมีคุณค่าและปีติสุข

ที่ผ่านมาความกระหายใคร่รู้ทำให้เราข้าใจสิ่งต่างๆ ทั้งที่เป็นรูปธรรมและนามธรรมมากขึ้น จนกลายเป็นส่วนหนึ่งในการหล่อหลอมเป็นความเชื่อใหญ่ของผู้คนให้เข้าใจว่าการศึกษาคือการสั่งสมความรู้ จึงส่งผลให้เราให้ความสำคัญกับการสอนความรู้ วัดผลจากความรู้ และตีค่าความสำเร็จโดยนัยจากความรู้ ทั้งที่ทุกคนรู้ดีว่าแท้ที่จริงเราต้องการให้ผู้คนดีงาม อยู่กันอย่างสงบ สันติ เกื้อกูลซึ่งกันและกัน ดำเนินชีวิตอย่างมีคุณค่าและมีความสุข

ผมเชื่อว่าเราส่วนใหญ่รู้ดีว่ากำลังเผชิญความท้าทายอะไรบ้าง และ รู้ดีว่าการที่จะปรับปรุงการศึกษาให้ดียิ่งขึ้นควรทำอย่างไร แต่เรายังไม่ได้ทำกันอย่างเต็มกำลัง การสิโรราบหรือการยอมจำนนนั้นง่ายกว่า มันเป็นการปรับตัวแบบหนึ่งเพื่อให้เราได้กลับมามีสมดุลอีกครั้ง แต่สมดุลในระดับต่ำเป็นการปรับตัวเชิงถดถอย ที่คนส่วนใหญ่เลือกวิธีนี้เพราะสมองส่วนอะมิกดาลากระโจนเข้ามาทำงานก่อนสมองกลางหรือส่วนหน้า มันง่ายและสามารถหาเหตุผลได้มากมายมากล่าวอ้างได้อย่างสมเหตุสมผล ทั้งที่ธรรมชาติลึกๆ ที่ทำให้มนุษย์ก้าวหน้ามาได้ขนาดนี้เพราะเราปรับตัวอีกแบบคือการตะลุยฝ่าอุปสรรคนานามา ตลอดช่วงวิวัฒนาการมนุษย์ล้วนแต่ผลักดันเพื่อเอาชนะขีดจำกัดศักยภาพของเราเองเสมอ

ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและรุนแรงรอบด้านนี้ การศึกษาปัจจุบันจะตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงนั้นได้อย่างไร เราต้องมองไกลกว่าเป้าหมายอันตื้นเขิน มองมากกว่าความรู้ มากกว่าการสอบเข้ามหาวิทยาลัยได้ มากกว่าการมีงานทำ ฯลฯ แต่ดูเหมือนการศึกษาซึ่งเป็น “ตัวจัดกระทำ” จะมี “ตัวแปรแทรกซ้อน” มากมายซ่อนอยู่ การควบคุมผลสูงสุดจึงอยากแสนเข็ญ การศึกษาอาจจะช่วยให้เราตระหนักว่าจะต้องแปรงฟันทุกวัน หรือ ระวังอย่าให้ตัวเองพลัดตกจากที่สูง. หรือ เราหาประโยชน์จากสิ่งต่างๆ อย่างไรได้บ้าง แต่ก็ไม่ได้สร้างผลอย่างชัดเจนที่จะให้คนตระหนักว่าชีวิตของเรานั้นสั้นแค่ไหน

เราทุกคนที่เกี่ยวข้องกับการให้การศึกษาทั้งทางตรงและทางอ้อม จึงต้องทำให้ได้ดีที่สุดเหมือนกับชาวสวนที่เฝ้าดูแลเอาใจใส่ต้นไม้ในสวนทุกด้านอย่างพร้อมพรั่งทั้งรดน้ำ ใส่ปุ๋ย ตัดแต่งกิ่ง หรือกำจัดศัตรูพืชให้ โดยหวังว่าปัจจัยที่ทำลงไปจะเอื้อให้ปัจจัยทางธรรมชาติของต้นไม้ออกผลของมันอย่างสมบูรณ์ ชาวสวนทำได้เพียงเฝ้ามองเฝ้ารอผลผลิตหลังจากที่ได้ทำทุกอย่างแล้ว

โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา หรือ โรงเรียนนอกกะลา มองเป้าหมายในการพัฒนาผู้เรียนอย่างเป็นองค์รวมซึ่งประกอบด้วยปัญญาภายนอก และ ปัญญาภายใน และทำทุกวิธีในฐานะของคนสวนที่ดี

ปัญญาภายนอก ได้แก่ ความฉลาดทางด้านร่างกายซึ่งหมายถึงการพัฒนาผู้เรียนให้สามารถดูแลและใช้กายอย่างมีคุณภาพ มีความแข็งแรง อดทน อวัยวะทุกส่วนทำงานอย่างสอดประสานกัน และอีกอย่างของปัญญาภายนอกคือความฉลาดทางด้านสติปัญญาซึ่งหมายถึงการเรียนรู้ศาสตร์ต่างๆ เพื่อให้เข้าใจต่อโลกและปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น จะประกอบด้วยความรู้มากมายหลายแขนงที่จะใช้ในการดำเนินชีวิตหรือการประกอบอาชีพ

ปัญญาภายใน ได้แก่ ความฉลาดทางด้านจิตวิญญาณ และ ความฉลาดทางด้านอารมณ์ ซึ่งหมายถึงความสามารถในการรับรู้อารมณ์ความรู้สึกของตนเอง(รู้ตัว)และผู้อื่นจนสามารถจัดการอารมณ์ตนเองได้อย่างดี การเห็นคุณค่าในตัวเองและผู้อื่นหรือสิ่งต่างๆ เพื่อการดำเนินชีวิตอย่างมีความหมาย การเห็นความสัมพันธ์เชื่อมโยงระหว่างตนเองกับสิ่งต่างๆ นอบน้อมต่อสรรพสิ่งที่เกื้อกูลกันอยู่ การอยู่ด้วยกันอย่างภารดรภาพยอมรับในความแตกต่าง เคารพและให้เกียรติกัน อยู่อย่างพอดีและพอใจได้ง่าย การมีสติอยู่เสมอ รู้เท่าทันอารมณ์เพื่อให้รู้ว่าต้องหยุด หรือ ไปต่อ กับสิ่งที่กำลังเป็นอยู่ การมีสัมมาสมาธิเพื่อกำกับความเพียรให้การเรียนรู้หรือการทำภาระงานให้ลุล่วง และ การมีจิตใหญ่มีความรักความเมตตามหาศาล

ตีพิมพ์ในกรุงเทพธุรกิจ 7 สิงหาคม 2554

รัก กับ เข้าใจ

2011-06-21T10:48:00.006+07:00

ความรักนำมาซึ่งความเข้าใจ ความเข้าใจก็นำมาซึ่งความรัก
                เมื่อเรารู้สึกรักหรือหลงใหลอะไรสักอย่างเราจะทุ่มเทเพื่อจะเข้าถึงและเข้าใจสิ่งนั้น (ความเข้าใจคือความสามารถอธิบายได้อย่างแตกฉาน นำมาสู่การปฏิบัติและการเปลี่ยนแปลงตัวเอง) เช่น คนที่รักการดื่มกาแฟเขาจะอ่าน จะค้นคว้า จะแสวงหาการลิ้มลองอย่างไม่รู้จักจบสิ้นโดยไม่ต้องมีใครมาคอยย้ำเตือน เขาจะจดจำเรื่องราวต่างๆ ของกาแฟได้อย่างดี และ ความทรงจำในชีวิตก็มักจะเกี่ยวโยงกับเรื่องราวของกาแฟไปด้วย เขาจะมีความสามารถในการเลือกเฟ้นกาแฟดีๆ และปรุงกินเองได้ จนในที่สุดอาจจะผสานเข้าไปในปรัชญาการดำเนินชีวิตของตนเองได้
           ไอน์สไตน์ ไม่ได้จบทางด้านฟิสิกส์ แต่รักฟิสิกส์ ไขว่คว้าศึกษาเองจนได้เป็นนักวิทยาศาสตร์เอกในโลก
            จอนห์ เลนนอน เจ้าของเพลงอมตะ Imagine ไม่ได้จบวิชาการดนตรี แต่รักการร้องเพลง จนได้เป็นตำนานของโลก
           บิล เกตส์ เรียนมหาวิทยาลัยเพียงปีเดียว หรือ สตีฟ จอบส์ เจ้าของแบรนด์ Apple เรียนได้เพียงไม่กี่เดือน และชื่นชอบวิชาที่เรียนวิชาเดียวคือการออกแบบตัวอักษร แต่ทั้งสองรักในคอมพิวเตอร์ จึงได้สร้างตำนานด้านคอมพิวเตอร์
           โน๊ต อุดมแต้พานิชย์ รักในการพูดและการสร้างรอยยิ้มให้กับผู้คน เขาจึงกลายเป็นนักพูดที่มีคนคอยฟังทุกปี
           พันธ์รบ กำลา เจ้าของแฟนไชส์ ชายสี่หมี่เกี๊ยว จบแค่ ป.4
ทุกคนที่กล่าวมาเริ่มต้นด้วยความรักแล้วความรักก็นำเขาไปสู่ความเข้าใจในสิ่งนั้นอย่างลึกซึ้ง รักประเภทนี้เป็น "รักที่ไม่มีเงือนไข"   ไม่คำนึงว่าจะได้อะไรตอบแทน ไม่คาดหวังผลเกินกว่าการที่จะได้ทำ   เขาเหล่านั้นจึงมีความสุขอยู่กับการได้ทำ

เมื่อเราเห็นคนทิ้งขยะอย่างไม่รับผิดชอบ หรือ คนใช้พลังงานแบบไม่บันยะบันยัง หรือ คนตัดต้นไม้ เราอาจโอดครวญว่า "ทำไมพวกเขาไม่ช่วยกันดูแลโลก" ที่เขาเหล่านั้นไม่ได้รักโลกมาพอเพราะเขาไม่เข้าใจความสัมพันธ์ที่โยงใยกันอยู่ ถ้าเราทำให้เขาเข้าใจถึงความสัมพันธ์ที่โยงใยกันอยู่ ความเข้าใจนั้นจะนำเขาไปสู้ความรักได้เช่นกัน อย่างเช่น หญิงสาวรู้สึกรังเกียจและขยะแขยงไส้เดือนแต่เมื่อเธอเรียนรู้และได้เข้าใจ ว่าไส้เดือนมีคุณค่าต่อดินเพียงใดเธอก็จะกลับมารักไส้เดือนได้ ถ้าคนๆ หนึ่งเข้าใจถึงผลเสียและผลกระทบอย่างใหญ่หลวงของการไม่มีตนไม้ ตอนนั้นเขาก็จะกลับมารักต้นไม้

ผู้ปกครองส่วนใหญ่ของโรงเรียนต่างๆ ที่ยังไม่ได้ให้ความร่วมมือกับโรงเรียนในการพัฒนาผู้เรียนให้เต็มศักยภาพ ทั้งนี้เพราะผู้ปกครองเหล่านั้นยังไม่เข้าใจว่าจะต้องทำอย่างไรหรือสำคัญเพียงใด หรือไม่ก็เพราะยังไม่ได้รู้สึกรักโรงเรียนนั้นๆ

เด็กบางคนอาจจะยังไม่ได้รักการเรียนทั้งนี้เพราะเขายังไม่เข้าใจจริงๆ ว่าการเรียนช่วยในการสร้างผลแตกต่าง อย่างไรในอนาคต หรือ เด็กบางคนเรียนแล้วแต่ไม่เข้าใจบางเรื่องอย่างลึกซึ้งทั้งนี้เพราะเขายังไม่ได้รักหรือสนใจในเรื่องนั้น จริงๆ ทำให้ไม่มีความเพียรพยายามในการขนขวายเรื่องนั้นต่อ

วันหนึ่งผมให้เด็กๆ ป.5 และ ป.6 เขียนมาถามครูใหญ่ ผมได้รับคำถามมากมายกว่าสี่ร้อยคำถาม บางคำถามก็เกี่ยวข้องกับครู หรือพนักงานของโรงเรียนฯ เช่น ถามว่า "ทำไม่ป้าแม่ครัวจึงไม่ค่อยยิ้มให้เรา" หรือ "ทำไมป้าแม่ครัวจึงตักข้าวให้เราน้อย" ผมไม่ได้ตอบคำถามนั้นทันที่แต่บ่ายวันนั้นผมเชิญป้าแม่ครัวมาที่ห้อง ป.6 ผมถามนำ เพื่อให้ป้าแม่ครัวเล่าเรื่องราวชีวิตการทำงานที่นี้ตั้งแต่เริ่มตั้งโรงเรียนว่าได้ทำอะไรบ้าง

ป้าแม่ครัวเล่าให้เด็กๆ ฟังว่า “ตอนแรกนั้นยังทำกับข้าวไม่เก่งเลยต้องมาเป็นแม่บ้าน คอยปัดกวาดห้องเรียนหลังจากเด็กๆ กลับบ้าน ล้างห้องส้วมที่สกปรกและมีกลิ่นเหม็นเพื่อให้ตอนเช้าเด็กๆ ได้ใช้ห้องน้ำที่สะอาด คอยขัดพื้นหรือผนังบริเวณที่เด็กๆ ทำเลอะเทอะไว้ ฯลฯ เป็นแม่บ้านอยู่ราวสองปีก็มาเป็นแม่ครัวจนมาถึงปัจจุบัน เป็นแม่ครัวจะต้องตื่นตอนตี่สามและทำงานยาวถึงบ่ายสาม แต่ถ้าวันไหนมีแขกมาอบรมก็ต้องอยู่ยาวต่อไปถึงสองทุ่ม จนจัดล้างจัดเก็บทุกสิ่งเสร็จ และการยืนนานๆ ก็ทำให้ปวดขา”

ผมถามเด็กๆ ว่า "ตั้งแต่เข้าเรียนชั้นอนุบาล1 ถึง ป.6 แต่ละคนกินข้าวที่โรงเรียนไปกี่มื้อ"

เด็กๆ นิ่งคิด และบางคนเริ่มตอบออกมาเบาๆ "เยอะมาก"

แล้วผมก็ให้เด็กๆ ทุกคนได้ขอบคุณป้าแม่ครัว เมื่อเด็กๆ ได้เข้าใจหน้าที่อันหนักหน่วงของป้าแม่ครัวแล้ว เขาก็จะรักเป้าแม่ครัวมากยิ่งขึ้น และคำถามที่เขาถามไว้ก็จะได้รับการตอบด้วยตัวเขาเอง และเป็นคำตอบที่มาจากความเข้าใจ

รักเป็นที่มาของความเข้าใจ และ ความเข้าใจก็เป็นที่มาของรัก

บทเรียนเพื่อการมองไกลกว่าเป้าหมายอันตื้นเขิน

2011-03-01T12:47:00.003+07:00

ต้นปี2552 เป็นช่วงที่ราคาน้ำมันดีเซล ราคาลิตรละ 42 บาท คนไทยทุกคนได้รับผลกระทบไม่ทางตรงก็ทางอ้อม ครูและเด็กๆ ชั้น ป.5 จึงคิดทำน้ำมันไบโอดีเซลโดยร่วมกันพัฒนาหน่วยการเรียน "ไบโอโซฮอร์กู้ชาติ" กว่าที่เด็กๆ จะเข้าใจและสามารถทำไบโอดีเซลสำเร็จต้องใช้เวลากว่า 5 สัปดาห์ เด็กๆ ดีใจมากที่สามารถทำสิ่งที่ไม่นึกฝันว่าจะทำได้เองให้สำเร็จได้ หลังจากนั้นเด็กๆ ก็ค้นคว้าหาวิธีการที่สามารถทำให้ได้เร็วขึ้นและมีคุณภาพดียิ่งขึ้น เมื่อเด็กกลุ่มนี้ขึ้นชั้น ป.6 โรงเรียนฯ กำหนดให้นักเรียนทุกคนได้เรียนรู้เรื่องการประกอบการเบื้องต้น เด็กๆ กลุุ่มนี้จึงรวมกันเป็นผู้ประกอบการผลิตน้ำมันไบโอดีเซลจากน้ำมันพืชที่ใช้แล้ว จำหน่ายให้ผู้ปกครองที่ใช้รถไถนา

วาบความคิดตามมาเมื่อมองไกลออกไป เรายังสอนให้เด็กๆ กระทำการเพื่อตอบสนองตัวเองอย่างกระแสบริโภคนิยม แทนที่ที่จะเรียนรู้เพื่อก้าวพ้นไปสู่การลดการใช้พลังงานลงหรือการใช้พลังงานอย่างคุ้มค่า

หน่วย "ขยะ" เช่นกัน บางกิจกรรมเช่นการนำขยะมาดัดแปลงเพื่อใช้ประโยชน์อื่น เป้าหมายระยะอันใกล้ดีหลายอย่างเท่าที่ทุกคนคิดออก แต่เมื่อมองไปไกลกว่ากลับพบว่าวิธีนั้นไม่ได้ทำให้ขยะลดลงทั้งทางต้นทางและปลายทาง ขยะได้เปลี่ยนรูปให้จัดการได้อยากขึ้นไปอีก
ยังมีเรื่องที่ต้องได้ใคร่ครวญกันอีกเยอะ เพื่อก้าวข้ามกำแพงของเป้าหมายอันตื้นเขิน

จัดดอกไม้ในใจคน

2010-11-19T11:40:00.000+07:00

การพัฒนาครู

“มีเพียงมนุษย์เท่านั้นที่จะสอนความเป็นมนุษย์ได้” ครูจึงสำคัญยิ่งต่อคุณภาพการศึกษา กระบวนการรับครูไม่ว่าจะเป็นวิธีใดก็ไม่ได้ให้ผลแตกต่างกันมากนัก แต่สิ่งที่ส่งผลต่อคุณภาพของครูจริงคือกระบวนการพัฒนาครูผ่านวัฒนธรรม องค์กร ได้แก่

- การทำ ให้เห็นเป้าหมายร่วมกัน การมีความรู้สึกร่วมในเป้าหมาย และ การรู้วิธีทำให้ไปสู่เป้าหมายนั้น

- การพัฒนาครูอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ โดยผ่านการปฏิบัติงาน การสะท้อนงาน สนทนาอย่างเป็นกัลยาณมิตร การประชุมเพื่อย่อยประสบการณ์ที่เกิดขึ้นสม่ำเสมอทุกสัปดาห์ เป็นต้น ทั้งนี้ทีมครูรุ่นพี่ที่มีความสามารถถึงขั้นสอนผู้อื่นได้ จะมีบทบาทมากต่อการพัฒนาครูรุ่นใหม่ๆ

- การทำงานเป็นทีม คือ คิดแบบร่วมมือ ไม่ใช่คิดแบบแข่งขัน

- กรอบความคิดที่เป็นบวก เชื่อว่าทุกอย่างเป็นไปได้ และการมองเห็นคุณค่าของคนอื่นหรือสิ่งอื่น

- การสร้างบรรยากาศในการทำงาน ที่เอื้อต่อการเรียนรู้ด้วยการสร้างปฏิสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน สัมพันธภาพที่ดีระหว่างครูกับครู ครูกับผู้เรียน ครูกับผู้ปกครอง

วิเชียร ไชยบัง

จิตวิญญาณอิสระ

2010-10-28T09:35:00.002+07:00

    เมื่อพยายามครอบครองสายลมโดยเอาภาชนะครอบมันไว้ เราจะสูญเสียมันไป ลมต้องเป็นอิสระ ลมต้องได้พัด เราจึงจะรู้สึกได้ว่ามีมันอยู่

    จิตวิญญาณของมุษย์ก็เป็นเช่นกัน มันจะปรากฎขึ้นเมื่อปราศจากสิ่งที่ครอบไว้
    จิตวิญญาณของเราทุกคนมีความเป็นอิสระแล้วตั้งแต่ต้น   เราปรากฏขึ้นมาในจักรวาลพร้อมกับความบริสุทธิ์ผุดผ่อง ไม่มีความรู้สึกว่าสิ่งใดดีหรือไม่ดี   ไม่มีสิ่งใดชอบหรือไม่ชอบ ปราศจากการรับรู้ว่าสิ่งใดมีอยู่หรือไม่มีอยู่ ไม่มีแม้แต่เจตจำนงใดๆ
    แต่แล้วทันทีหลังจากเกิด เราจะถูกห่อหุ้มไว้ด้วยความรัก   ความรักอันอบอุ่นได้ล้อมรัดเราไว้ในชั้นแรก ชั้นถัดมาคือกำแพงของความคาดหวัง พ่อแม่พี่น้องที่ได้มอบความรักและให้การกระทำทั้งหมดเพื่อให้ผู้ที่มาใหม่เติบโตเป็นคนดีพอที่จะเลี้ยงดูหรือตอบแทนในโอกาสถัดมา   พ่อแม่ ครู ผู้สอนศาสนาหรือคนรอบข้างมักอยากให้ผู้ที่มาใหม่เป็นอย่างนั้นหรือทำอย่างนี้อย่างที่ตนเองคิดหรือตนเองต้องการ มีความหวังลึกๆ ว่าจะสลักเสลาเขาให้ได้รูปลักษณ์อย่างที่ตนเองจิตนาการ   ความรักจึงมาพร้อมกับเงื่อนไขของการอยากได้กลับคืน   เด็กๆ จึงเติบโตขึ้นมาพร้อมกับโซ่ตรวนของความคาดหวัง
    คนมาก่อนได้ก่อกำแพงของความกลัวขึ้นโดยกำหนดมาตรฐานของบาปและการลงโทษ การลงโทษสุดแต่จะสรรหาวิธีตั้งแต่การเปรียบเทียบ การตีค่า การกล่าวหา ประณาม การโบยตี ไปจนถึงการตกนรก จนภาพของความทุกข์จากการลงโทษได้ฝังอยู่ในจิตใจลึกๆ ของผู้มาใหม่ ผู้มาก่อนยังได้แสดงพลังอำนาจให้คนที่มาใหม่กลัวยิ่งขึ้นด้วยการหักหาญผู้ที่อ่อนแอกว่าเพื่อการครอบครองโดยทำสงคราม และการออกกฎหมายเพื่อควบคุม   ความกลัวทั้งหมดที่ถูกสร้างขึ้นนั้นเพื่อให้ผู้มาใหม่ได้เชื่องเชื่อ
    กำแพงของความเกลียดชังได้ก่อขึ้นตามมา   ผู้คนล้อมกลุ่มก้อนของตัวเองไว้ด้วยกำแพงของศาสนา กำแพงของเผ่าพันธุ์เชื้อชาติ กำแพงของขอบเขตประเทศ กำแพงของภาษา กำแพงประเพณีวัฒนธรรม และ อื่นๆ อีกหลายชั้น
    เราจึงถูกล้อมด้วยกำแพงห้องอันคับแคบ บ้านอันคับแคบ รั้วบ้านอันคับแคบ เมืองอันคับแคบ และประเทศอันคับแคบ ทั้งที่โลกและจักรวาลอันกว้างใหญ่มีพื้นที่มากพอที่จะให้เราแต่ละคนเป็นอิสระ
      (รายละเอียดโปรดติดตามในหนังสือ.. การเดินทางนอกกะลา)

การสลัดหลุดต้องอาศัยความกล้าหาญ อย่างแรงกล้า

นี่เป็นบางประสบการณ์ของคุรุOsho

ในช่วงมัธยมปลายข้าพเจ้าเคยเข้าเรียนวิชาคณิตศาสตร์ ในวันแรกที่ข้าพเจ้าเรียน อาจารย์เพียงแค่แนะนำหัวข้อวิชาเท่านั้น ข้าพเจ้าได้ลุกขึ้นและกำลังจะเดินออกจากห้องไป อาจารย์ได้พูดว่า "เจ้ากำลังจะไปไหนโดยที่ไม่บอกกล่าว? ข้าจะไม่อนุญาตให้เจ้ากลับเข้าห้องอีก" ข้าพเจ้าตอบกลับไปว่า "ผมเองก็ไม่คิดว่าจะกลับมาอีก อย่ากังวลไปเลย นี่คือสาเหตุที่ผมไม่ได้บอกท่าน

จิตไหว-ใจสะเทือน

2010-10-25T11:07:00.002+07:00

วันหนึ่งผมได้ email จากครู กับเหตุการณ์เล็กๆ แต่ยิ่งใหญ่สำหรับโรงเรียนฯ เราพยายามกันเป็นแรมปีเพื่อให้นักเรียนคนหนึ่งหายจากอาการ School phobia

สวัสดีค่ะ คุณครูทุกท่าน... ครูน้อยมีเรื่อง เด็กชายบูม จะมาเล่าสู่คุณครูฟังค่ะ...
เมื่อวาน (วันพฤหัสฯ) ตอนเช้ายายหงวน (น้องยาย) มาส่งบูมและพี่สตางค์ที่โรงเรียน
บูมยอมลงจากรถโดยไม่ร้องให้งอแง และเดินมากับพี่สตางค์แต่ไม่ถึงตึกอนุบาลมาถึงแค่ใต้ต้นไผ่ (ข้างห้อง ป.1) และอยู่ตรงนั้นจนถึงเวลาเพื่อนเข้าแถว (ก่อนหน้านั้นมีคุณครูหลายคนพยายามคุยด้วยและทักทาย เช่น ครูแสง ครูภร ครูน้อย ครูแป้ง ครูใหญ่ พี่แต้ว ฯลฯ สำหรับครูบางคนบูมจะคุยด้วยนิดหน่อย บางคนบูมเดินหนี และบางคนเขาก็เฉยชาแสร้งไม่ได้ยินและไม่สนใจ)
     หลังจากเพื่อนเข้าแถวเสร็จ ครูใหญ่และครูน้อยเดินตามหาบูมเพื่อจะพูดคุยกับเขาถึงชิ้นงานสนุกๆ ที่เขาจะได้ทำในวันนี้ (ใช้ชิ้นงานเพื่อดึงดูดให้เขาเข้ามาใกล้เรามากขึ้น)
    มาที่ร่มไผ่ที่เขาเคยอยู่กลับไม่เจอ ไปเจอเขาวิ่งหลบอยู่ตรงพุ่มไม้ทางเข้าหน้าโรงเรียน ครูใหญ่ให้พี่ฮ้อ ป.4 ไปคุยกับบูมก่อนที่ครูใหญ่จะเดินเข้าไปหา ระหว่างนั้นครูน้อยกับใบตอง (เพื่อน อ.2) เดินไปเก็บก้อนหินเพื่อนำมาเป็นสื่อให้บูมมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมวันนี้
    ครูใหญ่พาบูมเดินมาหาครูกิ๊บและเพื่อนๆ อนุบาล2 ถามเด็กๆ เกี่ยวกับกิจกรรมที่เด็กๆ ทำเมื่อวาน เด็กๆ บอกว่าได้เป่าสีสนุกมาก ครูใหญ่เล่าให้เด็กๆ ฟังเกี่ยวกับประโยชน์ที่ได้จากการเป่าสี และถามบูมว่า "ได้เป่าสีหรือยัง?" บูมบอกว่า "ยังไม่ได้ทำ" (เนื่องจากในวันอังคาร คุณตามาส่งและบูมร้องให้ ตาจึงพากลับบ้านด้วย) ครูใหญ่จึงถามเพื่อนๆ ในชั้นเรียนว่า "อยากให้บูมมาเรียนกับเพื่อนๆ ไหม?"
     เด็กทุกคนตอบว่าอยากให้บูมมาเรียนด้วย
"บูมอยากมาเรียนกับเพื่อนๆ ไหมล่ะ" ครูใหญ่หันไปถามบูม บูมพยักหน้าตอบรับ
    "เด็กๆ อยากให้บูมเข้าแถวตรงไหนดี" ครูใหญ่ถามพี่นักเรียนอนุบาล 2 เด็ก ๆ ทุกคนยินดีให้บูมเข้าแถวข้างหน้า ครูใหญ่บอกบูมว่าวันนี้จะได้เป่าสีกับครูน้อยและครูกิ๊บ ครูทุกคนที่ยืนอยู่ด้วยกันต่างก็เห็นแววตาที่มีความสุขที่ได้รับการตอบรับอย่างดีจากเพื่อนๆ
     ครูน้อยกับใบตอง(เด็กผู้ชาย อ.2) ยืนดูเด็กๆ พูดคุยกับครูใหญ่ ในมือถือก้อนหินกำไว้แน่นทั้งสองคน ครูใหญ่ถามว่า วันนี้ครูน้อยจะพาเด็กๆ ทำอะไร ครูน้อยบอกว่า เมื่อสักครู่ไปเก็บก้อนหินกับพี่ใบตองเพื่อจะพาเด็กๆ ต่อเป็นรูปต่างๆ และเก็บมาฝากเพื่อนๆ ในห้องทุกคนคนละ 1 ก้อน บูมช่วยครูน้อยถือ ก้อนหินแบ่งกันคนละกำมือ ครูใหญ่บอกบูมให้ดูแลให้ดีถ้าหายไป 1 ก้อน เพื่อนจะไม่ได้ 1 คน ท่าทางบูมมีความสุข ยิ้ม ร่าเริง หลังจากนั้นแถวเด็กผู้ชายจึงเดินตามหลังครูใหญ่โดยมีบูมเป็นหัวขบวนรถไฟวันนี้
    กิจกรรมพัฒนาร่างกายและสุนทรียะ ครูน้อยพา เด็กๆ ทำกิจกรรมร้องเล่นเต้นสนุก บูมยังดูแลก้อนหินโดยเก็บใส่กระเป๋า กางเกงและตั้งใจทำกิจกรรมดีมาก
    เขายังเอาก้อนหินมาให้ดูทุกครั้งที่ ครูเอ่ยถามว่าก้อนหินยังอยู่ครบหรือปล่าว?? แต่วันนี้เขายังไม่ได้แจกก้อนหินให้เพื่อน เพราะครู น้อยไปช่วยครูต๋อยจัดอบรมให้ครูปฐมวัยจากโรงเรียนต่างๆ
    เมื่อเจอครู น้อยในตอนเย็น   บูมรีบวิ่งเอาก้อนหินมาให้ดูและบอกว่ายังไม่ได้ แจกเพื่อนและยังไม่ได้ต่อรูปภาพก้อนหิน   ครูน้อยบอกบอกความจำเป็นที่ไม่ได้พาเด็กๆต่อก้อนหิน แต่ดูเหมือนบูมจะเข้าใจว่าครูน้อยไม่ว่างจริงๆ และครูกิ๊บต้องอยู่กับเด็กๆ หลายคนเลยไม่ได้พาทำกิจกรรมดังกล่าว
   "พรุ่งนี้ครูน้อยอยู่กับเด็กๆ ทั้งวัน ครูน้อยจะพาต่อนะคะ บูมดูแลก้อนหินอย่าให้หายไปนะ เดี๋ยวเพื่อนจะได้ไม่ครบ และพรุ่งนี้เอามาด้วยนะ" "ครับ" บูมตอบอย่างภาคภูมิใจ
    แล้ววันนี้บูมก็อยู่ในห้องได้ทั้งวัน โดยไม่มีอาการหวาดกลัวครูหรือโรงเรียน จนถึงเวลากลับบ้าน และดูเขาจะมีความสุขมากตอนที่ได้เป่าสีในในช่วงเวลาพักกลางวันซึ่งครูจัดให้เป็นพิเศษ เพื่อนๆ หลายคนมาให้กำลังใจบูมและแนะนำการเป่าสี
    วันนี้ (วันศุกร์) บูมมาโรงเรียนแต่เช้า เขารีบวิ่งมาหาครูน้อยพร้อมกับโชว์ก้อนหิน บอกว่า "ผมดูแลก้อนหินไม่หายซักก้อนเลย" (ก้อนหินยังอยู่ในกระเป๋ากางเกงด้านขวาเหมือนเดิม) ครูน้อยบอกว่าวันนี้จะพาต่อ ก้อนหินแต่ต้องถามกับใบตองด้วยเพราะที่เหลืออีกส่วนหนึ่งอยู่กับใบตอง   แต่โชคร้ายค่ะ (...สำหรับครูน้อยคิดว่าคงโชค ดีค่ะ) เพราะใบตองบอกเพื่อนๆ ทุกคนว่าลืมเอาก้อนหินมา วันนี้เลยอดเล่นอีกแล้ว ครูน้อยเลยบอกบูมว่า "งั้นครูน้อยฝากบูมดูแลก้อนหินให้เพื่อนๆ ในวันเสาร์-อาทิตย์ และนำมาใหม่วันจันทร์นะคะ" และให้ความสำคัญกับบูมโดยให้ช่วยเตือนใบตองนำก้อนหินมาในวันจันทร์ด้วย พวกเราจะได้เล่นก้อนดินด้วยกันทุกคน
   ....ในสองวันนี้บูมอยู่ในชั้นเรียนกับเพื่อนๆ ตลอด แถมยังแบ่งปันข้าวกระยาสาทรให้เพื่อนๆ ได้กินกันด้วยนะคะ... ถึงแม้จะเป็นเวลาแค่สองวัน แต่สำหรับครูน้อยและครูกิ๊บมันคือช่วงเวลาที่ดีที่สุด ที่สามารถทำให้เด็กคนหนึ่งที่กลัว โรงเรียนสามารถเผชิญกับปัญหาได้ด้วยรอยยิ้มที่เบิกบาน

เรื่องเล่าเล็กๆ บางทีก็อาจทำจิตถึงกับไหว ทำให้ใจต้องสะเทือน

พื้นที่ปลอดภัย

2010-10-04T09:56:00.002+07:00

หนังเรื่อง Good Will Hunting ที่มีชื่อเรื่องภาษาไทยว่า "ตามหาศรัทธารัก" นั้น เป็นเรื่องราวของ วิลล์ฮันติ้ง ภารโรงหนุ่มของมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียง   เขาเกิดมาพร้อมกับพรสวรรค์คือความเป็นอัจฉริยะทางคณิตศาสตร์ สามารถแก้โจทย์คณิตศาสตร์ที่ไม่มีนักศึกษาคนใดทำได้ เขาพยายามปกปิดความสามารถของตัวเอง เมื่อศาสตราจารย์ที่สอนมองเห็นศักยภาพนั้น และพยายามดึงเขาเข้ามาปลูกปั้นให้เป็นนักคณิตศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่ แต่เขากลับไม่สนใจ เอาแต่มั่วสุ่มกับเพื่อนอันตพาลซึ่งมีความภักดีต่อกัน และคอยโกหกทุกคนเพื่อหลบหลีกเรื่องราวต่างๆ ที่ซ่อนอยู่ลึก เมื่อเขารักกับใครสักคนเขาจะเป็นฝ่ายทิ้งเธอไปเสียก่อนเพราะกลัวการปฏิเสธหรือถูกทิ้ง จนเมื่อเขาได้พบจิตแพทย์ ฌอน แม็กไกว์ ที่มี ปมจากพราก ในวัยเด็กคล้ายกัน เขาจึงได้คลี่คลายปมในวัยเด็ก แล้วเขาก็พบว่าแท้จริงตัวเองต้องการอะไร

เด็กนักเรียนที่มีอาการ School Phobia ก็มักจะมาพร้อมอาการโกหก อาการนี้มีสาเหตุจาก ปมจากพรากที่ไม่ได้รับการแก้ไขที่ถูกวิธีจนทำให้ปมนั้นแสดงอาการรุนแรงมากขึ้น เขามักจะบอกคนที่บ้านว่า ไม่มีการบ้าน เพื่อนแกล้ง ครูไม่อยู่ หรือ ไม่สบาย เพื่อจะไม่ให้ได้ไปโรงเรียน จนบางครั้งอาจแสดงอาการไม่สบายออกมาเป็นอาการป่วยจริงๆ และมักโกหกเพื่อนหรือครูที่โรงเรียนว่าเขาประสบปัญหามากมายในชีวิตที่เป็นอุปสรรคต่อการมาโรงเรียน เช่น ยากจน ต้องคอยดูแลพ่อที่ป่วยหนัก การเดินทางลำบาก เป็นต้น

เฟรดเดอริค นิชเช่ พูดไว้ว่าคนเราไม่สามารถจะมีชีวิตอยู่ได้ หากไม่โกหก สำหรับคนเก้าสิบเก้าเปอร์เซนต์เขาพูดได้ถูกต้อง ทำไมคนถึงไม่สามารถอยู่ได้หากไม่โกหก? การโกหกเปรียบได้กับกันชน มันเป็นตัวกันกระแทก การโกหกหลอกลวงทำหน้าที่คล้ายกับน้ำมันหล่อลื่น ท่านไม่ไปแย้งหรือปะทะกับคนตลอดเวลา ท่านยิ้้มและคนอื่นก็ยิ้ม นี่คือน้ำมันหล่อลื่น ท่านอาจจะรู้สึกโกรธอยู่ภายใน ท่านอาจจะเต็มไปด้วยความเดือดดาล แต่ท่านก็พูดกับคนอื่นด้วยท่าทีที่รักษาน้ำใจ เพราะเรารู้ว่าการแสดงออกถึงความเดือดดาลอาจนำท่านไปสู่ความยุ่งยาก
     อาการ School Phobia อาจจะเกิดได้ตั้งแต่ อนุบาลจนถึงเรียนปริญญาซึ่งจะมีลักษณะแตกต่างกันไป แต่ที่เหมือนกันคือจะเป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้ของคนคนนั้นอย่างยิ่ง ขากแรงจูงใจต่อการเรียน ส่งผลให้ ไม่เข้าเรียนจนไม่มีสิทธิสอบ ติดศูนย์ ติดรอ หลายๆ วิชา และ อีกอย่างอาจจะส่งผลด้านบุคลิกภาพอย่างยิ่งถ้าเขาติดโกหกจนเป็นนิสัย จนอาจส่งผลให้ชีวิตล้มเหลว
     อาการนี้แก้ไขได้ไม่ยากถ้าครูและผู้ปกครองที่เข้าใจต้นเหตุแล้วร่วมกันใช้ วิธีปรับที่เหมาะสม ขณะเดียวกันต้องให้เขามีพื้นที่ปลอดภัยเพียงพอ   ผมเชื่อว่าด้วยสัญชาตญาณมนุษย์จะไม่ยอมให้ตัวเองจนมุมจนล้มเหลว แต่นั่นขึ้นอยู่กับว่าการรุกไล่ของอีกฝ่ายจะทำด้วยจังหวะลงตัวพอดีเพียงใด เป็นรุกไล่เพื่อการปกป้องหรือการทำลาย

พันธนาการจากความคิดเคยชิน

2010-09-26T15:01:00.000+07:00

วันหนึ่งไอน์สไตน์ถามนักเรียนในห้องเรียนว่า "มีคนซ่อมปล่องไฟสองคนกำลังซ่อมปล่องไฟเก่า พอพวกเขาออกมาจากปล่องไฟปรากฏว่าคนหนึ่ง ตัวสะอาด อีกคนหนึ่งตัวเลอะเทอะเต็มไปด้วยเขม่า ขอถามหน่อยว่าคนไหนจะไปอาบน้ำก่อน"
      นักเรียนคนหนึ่งตอบว่า "ก็ต้องคนที่ตัวสกปรกเลอะเขม่าควันสิครับ"
      ไอน์สไตน์พูดว่า "งั้นหรือ ลองคิดดูให้ดีนะ คนที่ตัวสะอาดเห็นอีกคนที่ตัวสกปรกเต็มไปด้วยเขม่าควัน เขาก็ต้องคิดว่าตัวเองออกมาจากปล่องไฟเก่าเหมือนกัน ตัวเขาเองก็ต้องสกปรกเหมือนกันแน่ๆเลย ส่วนอีกคนเห็นฝ่ายตรงข้ามตัวสะอาด ก็ต้องคิดว่า ตัวเองก็สะอาดเหมือนกัน ตอนนี้ผมขอถามพวกคุณ อีกครั้งว่า ใครที่จะไปอาบน้ำก่อนกันแน่"
      นักเรียนคนหนึ่งพูดขึ้นมาด้วยวามตื่นเต้นว่า "อ๋อ ผมรู้แล้ว พอคนที่ตัวสะอาดเห็นอีกคนสกปรก ก็ต้องนึกว่าตนเองสกปรกแน่ แต่คนที่ตัวสกปรก เห็นอีกคนสะอาด ก็นึกว่าตนเองไม่สกปรกเลย ดังนั้นคนที่ตัวสะอาดต้องวิ่งไปอาบน้ำก่อนแน่เลย... ถูกไหมครับ..."
      ไอน์สไตน์มองไปที่นักเรียนทุกคน นักเรียนทุกคน ต่างเห็นด้วยกับคำตอบนี้ ไอน์สไตน์จึงพูดขึ้น อย่างมีหลักการและเหตุผล "คำตอบนี้ก็ผิด ทั้งสองคนออกมาจากปล่องไฟเก่าเหมือนกัน จะเป็นไปได้อย่างไรที่คนหนึ่งสะอาด อีกคนหนึ่งจะสกปรก เมื่อความคิดของคนเราถูกชักนำจนสะดุด ก็จะไม่สามารถแยกแยะ และหาเหตุผลแห่งเรื่องราวที่แท้จริงออกมาได้..."

       การคิดอย่างมีวิจารณญาณ อย่างหนึ่งที่หมายถึงการคิดเพื่อการตัดสินใจเลือกอย่างมีเหตุผล ซึ่งสุดท้ายคนที่คิดก็ต้องเลือกพร้อมชั่งน้ำหนักเหตุผล นั่นก็ไม่ได้หมายถึงผลจะออกมาแต่ด้านบวกเท่านั้น คุณภาพของผลการคิดนี้จะต้องได้จากการมีข้อมูลครบถ้วน และ การชักนำชี้ทางไปในทางที่ถูกที่ควร เครื่องชี้ทางหมายรวมถึงเครื่องชี้ทางภายนอก เช่น ทฤษฎี คำสอน บุคคล กรอบระเบียนกฎหมาย จารีต ค่านิยม ฯลฯ และเครื่องชี้ทางภายใน เช่น คุณธรรม แรงจูงใจ กรอบความคิด ภาพพจน์ต่อตัวเอง อำนาจในการเลือก ฯลฯ ด้วยความคุ้นชิดเราจะรู้สึกดีและยอมรับได้เมื่อใครก็ตามที่อ้างเหตุผลด้วยเครื่องชี้ทางเหล่านี้ แต่เครื่องชี้ทางเหล่านี้ยังซ่อนด้วยบทบาทที่สำคัญกว่าคือ การพันธนาการ สุดท้ายเราจะติดแหงกด้วยความเป็นเหตุเป็นผลของมันซึ่งเป็นเพียงเปลือกแต่ละชั้นที่ห่อหุ้มความจริงเอาไว้
    การปลดปล่อยตัวเองให้อิสระจากเปลือกทั้งหลายจนถึงที่สุด ก็จะถึงความจริงแท้ที่ไม่จำเป็นต้องกล่าวอ้างด้วยเหตุผลใดๆ แล้วผลที่ปรากฏออกมาจะมีคุณภาพโดยไม่ต้องสงสัยถึงความมีวิจารณญาณ
      แต่การลอกเปลือกหอมออกที่ชั้นๆ นั้นอาจต้องแลกด้วยน้ำตา

สิ่งที่เราไม่เคยเจอ จะเข้ามาท้าทายคนรุ่นต่อจากเรา

2010-09-16T11:03:00.001+07:00

หนึ่งในคำถามที่ผู้ปกครองเหวี่ยงเข้าใส่โรงเรียนคือ   “เด็กของเราจะแข่งขันในสังคมได้ไหม?”   นั่นอาจจะมีความหมายที่ซ่อนในคำถามนี้อีกทีคือ   “พวกเขาจะชนะไหม?”
    สำหรับผมมันเป็นคำถามที่ยาก   เพราะเป็นเรื่องยากมากที่จะคาดการณ์ว่าอีก 10-20 ปี ข้างหน้าพวกเขาจะเผชิญกับปัญหาอะไร คงไม่ใช่ปัญหาที่เรากำลังเผชิญอยู่ตอนนี้ หรือถ้าใช่ก็อาจจะเป็นส่วนน้อย เพราะโลกพลิกผันเปลี่ยนแปลงเร็วเหลือเกิน เช่น
      - สภาพแวดล้อมและภูมิอากาศของโลกเข้าสู่ขั้นวิกฤตจนใครก็ไม่อาจคาดเดาได้ว่าพรุ่งนี้เราจะเจออะไร   อาจเป็น คลื่นความร้อน คลื่นความหนาวเย็น สภาพพายุอันรุ่นแรง สภาพการขาดแคลนอาหารจากความแห้งแล้ง สภาพอากาศที่ไม่บริสุทธิ์ เชื้อโรคใหม่ ฯลฯ
      - สภาพความเหลื่อมล้ำทางสังคมที่มีสูงโดยมีคนจำนวนน้อยนิดที่ถือครองทรัพย์สินส่วนใหญ่ของโลก   คนส่วนใหญ่ของโลกจึงยากจนแร้นแค้น โดยธรรมชาติของทุกสิ่งเมื่อเสียสมดุลมันก็จะมีแรงที่จะทำให้เกิดสมดุลใหม่ ซึ่งเราไม่สามารถคาดการณ์ออกเช่นกันว่าสมดุลใหม่ทางสังคมนั้นคืออะไร แต่ที่เห็นตอนนี้แรงกระทำเพื่อการปรับสมดุลได้ทำงานของมันแล้ว การเสียสมดุลทางสังคมจะสร้างความแตกแยก จะเกิดความสูญเสียจากการแก่งแย่งและทำร้ายกัน จะมีแต่ความหวาดระแวงไม่สามารถที่จะไว้ใจกันได้ นอนต้องปิดประตูล็อคตัวเองไว้ จะไปไหนมาไหนก็กลัวการถูกทำร้าย สุดท้ายจะมีแต่ความอึดอัดบีบคั้น และชีวิตก็ไม่มีความสุข
    - ค่านิยมต่อความดีเปลี่ยนไป ไม่ได้หมายถึงความดีงามเปลี่ยนไป   สังคมเกิดค่านิยมกับการนับถือคนรวย หรือการสยบยอบต่อผู้มีอำนาจ   เกิดค่านิยมด้านวัตถุรูปลักษณ์ เช่น เด็กวัยรุ่นอายที่จะควักโทรศัพท์มือถือราคาถูกออกมาโทร จะรู้สึกไม่มั่นใจถ้าไม่ได้โกรกผมให้แดงเหมือนเด็กญี่ปุ่นหรือไม่ได้โปะเครื่องสำอางราคาแพง   บางคนใช้เวลาวันละหลายชั่วโมงเพื่อแต่งตัว นั่นอาจจะบ่งบอกถึงสภาพผู้คนที่มองภาพพจน์ในตัวเองต่ำ หรือ มองไม่เห็นคุณค่าในตัวเองมากพอที่จะเป็นตัวเอง บางคนถึงขนาดรู้สึกว่ารองเท้าหลายสิบคู่ที่มีไม่มีคู่ใดสวยเลย บางคนก็ไม่กล้าสะพายกระเป๋าถ้าไม่ใช่ยี่ห้อจากฝรั่งเศส อย่างน้อยขอให้เป็นของปลอมก็ยังดี    เมื่อรู้สึกว่าเงินคือทุกอย่างการถูกล่อลวงทางด้านวัตถุจะเกิดได้ง่ายแล้วเรื่องเหล่านี้ก็จบลงด้วยการหาเงินในทางไม่ชอบ เช่น การขายตัว   การโจรกรรมมีให้เห็นจนดาษดื่น   นอกจากนี้ วิถีชีวิตปัจจุบันยังผลักเด็กๆ ออกห่างจากธรรมชาติที่แท้จริงมากทุกที ถูกปลูกฝังให้ต้องเข้าเรียนในเมือง ทำงานในเมือง กินอาหารในร้าน ซื้อของในห้าง เท่ากับว่าเขาได้ติดเบ็ดอย่างจัง

    กลับมาที่คำถามว่า   “พวกเขาจะชนะไหม”   ผมไม่อาจให้คำตอบอย่างผลีผลาม คำตอบต้องผ่านการใคร่ครวญให้ดี ผมอยากให้ทุกคนได้ประมวลประสบการณ์ของตัวเอง เฝ้าสังเกตสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัวแล้วใคร่ครวญหาคำตอบ คำตอบจะต้องไม่ใช่สิ่งที่เราต้องการแต่ต้องเป็นสิ่งจำเป็นจริงๆ ต่อเด็กๆ
ซึ่งเราอาจต้องตอบคำถามเหล่านี้ก่อน
    “พวกเขาจะสู้กับอะไรหรือกับใคร? กับเพื่อนในชั้น กับคนในจังหวัด กับคนทั้งโลก หรือ เพียงต่อสู้กับตัวเอง”
“พวกเขาจะต่อสู้หรือแข่งขันกันด้วยเรื่องใด? ความรู้ ทรัพย์สิน ตำแหน่ง การมีชีวิตรอด หรือ ความสุข หรือ อะไร?”

     หนึ่งในหลายๆ สิ่งที่โรงเรียนต้องพยายามทำ และให้ความสำคัญกว่าความรู้และคะแนน เพื่อให้เป็นความพยายามทำในช่วงเวลาที่มีค่าที่สุดของเด็ก   เป็นช่วงเวลาที่ไม่อาจเรียกคืนได้ ซึ่งเป็นพื้นฐานที่จำเป็นที่เขาจะใช้ตลอดชีวิต สิ่งนั้นคือ
การทำให้เด็กๆ ได้เห็นคุณค่าในตัวเอง เห็นคุณค่าในคนอื่น ได้เห็นคุณค่าของการมีชีวิต   เห็นความหมายของการอยู่ด้วยกันอย่างภารดรภาพ    มีความสามารถในการคิดไตร่ตรองอย่างมีวิจารณญาณเพื่อให้เห็นถึงสิ่งจริงสิ่งลวงได้ด้วยตัวเอง   การรู้สึกสัมผัสได้ถึงความรักและใช้ออกไปอย่างมีคุณภาพ   การปลดปล่อยให้เป็นอิสระจากการถูกครอบ การมีความสุขในขณะที่มีชีวิต และ การยกระดับจิตให้สูงขึ้น
     ผู้ที่กำลังเติบโตทุกคน กำลังถูกท้าทายจากปัญหานานาและใหม่ๆ ถั่งโถมใส่ทุกๆ วัน ความแข็งแกร่งข้างใน และ ความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณเพื่อให้คำตอบกับตนเองจะทำให้เขารอดพ้นไปได้ด้วยดี

เรียนรู้สู่ความเป็นสากล ผ่านวรรณกรรม

2010-08-21T17:22:00.002+07:00

บทสัมภาษณ์ลงในนิตยสารแม่และเด็ก

อธิษฐานสิจ๊ะกับนางฟ้าสีเขียว...ชื่อเรื่องน่ารักเชียว
    “ผมพบว่า เด็กๆ แต่ละคนที่พออยู่ในวัยสัก 2 - 3 ขวบถึงสี่ขวบ จะมีสีใดสีหนึ่งที่ชอบเป็นพิเศษ และแต่ละคนก็ไม่ได้ชอบสีเดียวกัน นั่นเป็นวิถีของแต่ละคน บางคนชอบสีฟ้า จะกินอะไรก็เป็นสีฟ้า อยากได้อะไรก็สีฟ้า คนที่ชอบสีเขียว อยากจะกินไอติมอร่อยหรือไม่อร่อยก็ชั่ง แต่ขอให้เป็นสีเขียว อะไรอย่างนี้ ผมกำลังจะบอกว่าเด็กแต่ละคนเขาก็จะมีวิถีของเขา แล้วมีวิธีคิดของเขา เพราะฉะนั้น ในเรื่องของอธิษฐานสิจ๊ะกับนางฟ้าสีเขียว เด็กคนนี้จะมีวิธีคิดของตัวเอง
    ...ซึ่งแน่นอนว่า คนรอบข้างก็จะมองว่า ผิดบ้าง ถูกบ้าง ส่วนใหญ่ก็จะมองว่า ผิด เพราะมันไม่เป็นอย่างที่เราต้องการหรืออย่างที่เราคิด แล้วตัวละครก็จะดำเนินไปทั้งก่อนเข้าเรียน และระหว่างเข้าเรียนช่วงต้นๆ สิ่งที่ผมสื่อก็พยายามจะบอกให้ทั้งครู และพ่อแม่เข้าใจว่า เด็กๆ คิดอะไร แล้ววิธีคิดเป็นยังไง ทั้งในช่วงก่อนเข้าเรียน และก็ขณะที่เข้าเรียน”
“ไม่มีผลงานใดสมควรได้รับรางวัลชนะเลิศ” ทัศนะต่อคณะกรรมการตัดสิน
    “ก็ไม่ได้รู้สึกอะไร มันเป็นมาตรฐานของคนวัด ซึ่งคนวัดเอง ก็มีแค่สี่ห้าคน แล้วคนวัดเองก็ไม่ใช่เด็ก เพราะฉะนั้นสิ่งที่เราต้องการสื่อไม่ใช่สื่อให้เฉพาะผู้ใหญ่สี่ห้าคนนั้น แต่สิ่งที่เราสื่อคือให้เด็กๆ ให้พ่อแม่ และครู ที่ทำงานกับเด็ก เพราะฉะนั้น อย่างไรก็ตามมันยังทำงาน แม้ว่าไม่ได้รางวัลที่หนึ่ง มันก็ยังทำงานในหน้าที่ของทำเพื่อเด็ก และเยาวชน ซึ่งสำคัญที่สุด รางวัลเป็นเพียงสิ่งที่จะทำให้คนรู้จักหนังสือ จะทำให้คนได้ใช้ประโยชน์มันได้มากขึ้น ผมเชื่อว่า คนที่เขียนแล้วได้รางวัลโนเบลหลายคน หรือเกือบทุกคน เขาไม่ได้สนใจรางวัล แต่สิ่งที่เขาสนใจคือ เขาได้สื่อสารเหล่านั้น ถึงผู้รับสารมั้ย และสารเหล่านั้นได้ยกระดับผู้คนขึ้นมั้ย”
ตราประทับรางวัลกับความรู้สึกรักการอ่าน
    “ตอนนี้ สังคมของไทยเรายังต้องใช้อยู่ หมายความว่า ความรู้สึกรักการอ่าน หรือการกล่อมเกลาให้เด็กรักการอ่าน มันต้องมีตัวอย่าง ทีนี้ ถามว่า คนไทยมีเปอร์เซ็นต์การอ่านหนังสือกี่เปอร์เซ็นต์ ผมเข้าใจว่า ประมาณไม่กี่บรรทัดต่อปี แต่สิ่งนี้จะช่วยดึงดูดให้พ่อแม่อ่าน ที่จริงแล้วไม่ต้องบอกให้เด็กอ่าน แค่พ่อแม่นอนอ่านหนังสือทุกวันๆ เด็กๆ จะรักการอ่านหนังสือโดยอัตโนมัติ เขาจะเริ่มงมจากสิ่งที่ไม่รู้ เมื่อได้รู้เขาก็จะสนุกกับมัน แล้วสุดท้ายเขาจะติดหนังสือ แต่อันหนึ่งน่าสนใจนะ ถ้าพ่อแม่สนใจหนังสือประเภทไหน เด็กจะมีแนวโน้มที่จะสนใจหนังสือประเภทนั้นมากเช่นกัน”
คุณค่าของรางวัลทางวรรณกรรมเยาวชน
    “ผมว่าดีหมด และควรพยายามที่จะสร้างเวทีเพื่อให้เกิดสิ่งนี้ขึ้นเยอะๆ ซึ่งจะเป็นประโยชน์กับเด็กๆ อย่างในโรงเรียนนอกกะลา (โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา) เราไม่ใช้แบบเรียนภาษาไทยในการสอนภาษา เราเอาวรรณกรรมไปสอนเลย ตั้งแต่ ป.1 จนถึง ป.6 เราใช้วรรณกรรมชั้นละ 4 เรื่อง 4 ประเภท   ประเภทแรกก็จะเป็นกลุ่มนิทาน ก็จะเลือกตามระดับยากง่ายไป อย่าง ป.5-6 ก็จะเรียนนิทานเวตาล ผมมองว่ามันเหมาะกับเยาวชน   ประเภทที่ 2 ก็จะเป็นพวกวรรณกรรมเยาวชนต่างประเทศ ประเภทที่ 3 ก็จะเป็นวรรณกรรมเยาวชนไทย และ ประเภทที่ 4 ก็เป็นวรรณคดี ทั้ง 4 อย่างนี้ก็ให้ประโยชน์คนละแบบ อย่างนิทานก็ให้ข้อคิดแบบตัดฉับๆ แต่ว่าในเรื่องของวรรณกรรมก็ค่อยๆ ละเลียดอารมณ์ไป ในเรื่องของวรรณคดี ก็เป็นแนวคิดของสังคมที่เป็นรากเง้าเดิมๆ ส่วนแนวคิดของวรรณกรรมเยาวชนต่างประเทศ ก็จะออกมาเชิงความรู้สึกที่เป็นสากล
    ...ซึ่งเราไม่มีแบบเรียนภาษาไทย เราใช้วรรณกรรมในการสอน แล้วถอดความ ถอดคำ ถอดอะไรต่างๆ ออกจากวรรณกรรมมา แล้วเราจะเริ่มไล่เรียงจากง่ายไปหายาก สั้นไปหายาว   อย่าง ความสุขของกะทิ และ เจ้าชายน้อย เราให้เรียน ป.3 หรือเจ้าชายไม่วิเศษ เรียน ป.1 อะไรอย่างนี้ครับ แต่ถ้าเป็นเด็กชั้นโตก็จะเป็นวรรณกรรมที่ยาวขึ้น ชั้นป.5-6 จะได้เรียนจากวรรณกรรมของลีโอ ตอลสตอย หรือ ตอสโตเยฟสกี้ ซึ่งเราต้องใส่ใจในการเลือก   วรรณกรรมจะให้ความละเอียดอ่อนทางด้านจิตใจ ความงามของการใช้ภาษา สิ่งนี้หนังสือทั่วๆ ไปสอนไม่ได้   และสิ่งที่สำคัญที่เด็กจะได้จากวรรณกรรมก็คือ หนึ่งได้เรียนรู้ชีวิตผ่านแบบแบบจำลองชีวิตในวรรณกรรมซึ่งเขาไม่มีโอกาสที่จะใช้ชีวิตอย่างนั้นจริงๆ   สองก็คือเขาได้ซึมซับความละเมียดละไมของอารมณ์ผ่านตัวละคร และอย่างที่สามเขาจะได้มีโอกาสซึมซับในเรื่องของคุณธรรม จริยธรรม หรือค่านิยมที่ผู้เขียนสอดแทรกไว้”
ลิตเติ้ลทรี และผองเพื่อนวรรณกรรมเยาวชนที่ควรเลือกหยิบอ่าน
    “วรรณกรรมเยาวชนนะครับ ก็มีลิตเติ้ลทรี แล้วก็ขุมทรัพย์ที่ปลายฝัน เจค็อปคนทำขนมปัง หรือไม่ก็ต้นส้มแสนรัก เจ้าชายน้อย ถ้าเป็นญี่ปุ่นก็โต๊ะโตะจัง อันนี้ก็อ่าน แต่ผมเอ่ยลิตเติ้ลทรีก่อนนะ เพราะชอบเป็นพิเศษ ซึ่งเป็นเรื่องราวของเด็กชายคนหนึ่ง หลังจากพ่อแม่ตายก็ไปอยู่กับปู่กับย่าในป่าที่เป็นอินเดียแดง ทำให้เขาต้องใช้ชีวิตในวิถีของคนป่า ของวิถีอินเดียแดงอย่าแท้จริง ความเชื่อและทัศนคติที่ปู่กับย่าปลูกฝังให้ แต่ทีนี้ เขาอยู่อย่างนั้น เขาก็ค่อยเติบโต
    ...แต่ขณะเดียวกัน สังคมข้างนอกก็เริ่มรุกราน รุกรานเข้าไปถึงในป่า รุกรานวัฒนธรรมของอินเดียแดง บางอย่างสิ่งที่อินเดียแดงเชื่อว่าถูกก็กลายเป็นผิดตามกรอบของความเชื่อใหม่ และสุดท้าย หลังจากที่ปู่กับย่าตาย เขาต้องออกจากป่า เพราะว่าถูกเล่นงานทางด้านกฎหมายและอยู่ไม่ได้ แล้วออกมารับใช้ระบบ ซึ่งก็เป็นความเจ็บปวดมากที่วิถีนึงถูกรุกรานด้วยวิถีนึง จากเรื่องนี้ทำให้ผมตระหนักมากๆ ว่า เราต้องเคารพของวิถีของแต่ละวิถี เราไม่ควรรุกรานวิถีของกันและกัน”
ยุคสมัยแห่งแฟนตาซี อาทิ แฮร์รี่ พอตเตอร์, เพอร์ซี่ย์ แจ็คสัน ฯลฯ
    “ผมว่า วรรณกรรมดีหมด คือข้อดีของการอ่านงานวรรณกรรมก็คือการสร้างการจดจ่อ การจดจ่อที่ยาวนานจะเป็นปัจจัยสำคัญต่อการเรียนรู้ การจดจ่อทำให้เกิดการใคร่ครวญ ความเข้าใจแบบลึกๆ ต้องอาศัยการจดจ่อและการใคร่ครวญ   แต่ถ้าเด็กได้ดูหนัง หรือดูทีวี พวกนี้ก็จะมีภาพที่ฉับไว มีแสงสีเสียงที่วูบวาบ และก็จะถูกดึงความสนใจก็เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว การคงสมาธิจะสั้นสู้เด็กที่อ่านวรรณกรรมไม่ได้   ทีนี้ ถ้าถามว่า วรรณกรรมในเชิงแฟนตาซีหรือแบบอื่นๆ อย่างไหนดี ผมมองว่า ไม่ได้ต่างกัน
    ...แต่ว่า วรรณกรรมที่ดีควรจะมีแบบจำลองชีวิตจริงที่ดีงามซ่อนไว้ด้วย   แต่ไม่ได้บอกว่า ไม่ให้มีจินตนาการนะครับ ทั้งต้องโยงกับอารมณ์ความรู้สึกที่เป็นสากลด้วยอย่างเช่น ความฝัน ความทุกข์ ความเศร้าหมองเจ็บปวด ความรัก ความกล้าหาญ เป็นต้น”
เปรียบเทียบ...วรรณกรรมเยาวชนไทยกับต่างประเทศ
    “ผมมองว่า ไม่ต่างกัน ใช้ประโยชน์ได้เหมือนกัน แต่ว่า ในส่วนไทย เวลาคนเขียนๆ ลงไปก็จะมีความเป็นไทยอยู่ ทั้งการใช้ภาษา วัฒนธรรม ค่านิยม ด้วยความคิดที่ใส่ลงไปก็จะเป็นแบบไทยๆ เด็กก็จะรับได้ง่าย แต่ไม่ใช่หมายความว่า วรรณกรรมเยาวชนต่างประเทศเด็กจะรับไม่ได้ เพราะพวกนี้มันมีความเป็นสากลอยู่ ผมเรียกว่า วรรณกรรมสื่อความเป็นสากล คือเวลาเราพูดถึงความเป็นสากล เรามักจะได้ยินคำนี้จากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ในหลักสูตรก็มี ในนโยบายของรัฐบาลก็มี ที่อยากจะพัฒนาเด็กไปสู่ความเป็นสากล
    ...ซึ่งคนตีความ ของความเป็นสากลว่า การใช้คอมพิวเตอร์เป็น การใช้ภาษาอังกฤษได้ แต่ผมมองว่า นั่นไม่ใช่ความเป็นสากล ความเป็นสากลคือทุกคนรู้สึกสัมผัสได้ถึงสิ่งเดียวกัน เช่น มีคนมาทำร้ายเรา เราเจ็บปวด ทุกคนเหมือนกันหมด นี่คือสากล ไม่ชอบให้ใครมาทำร้ายเรา เหงา รัก ฝัน แล้วสิ่งที่ถ่ายทอดความเป็นสากลแบบนี้ได้ คือวรรณกรรม เพราะฉะนั้น วรรณกรรมคือสื่อสิ่งเดียวที่เชื่อมความเป็นสากลได้ดีที่สุด ไม่ใช่คอมพิวเตอร์”
สุดท้าย วรรณกรรมสำหรับเด็ก...พ่อแม่ควรตระหนัก
    “ที่จริงเราอยากให้พ่อแม่ทุกคนตระหนักในเรื่องของการให้เด็กได้อ่านวรรณกรรม เพราะวรรณกรรมจะช่วยเพิ่มพูนทักษะการใช้ภาษาอันละเมียดละไม ทั้งยังสื่อลักษณะของบุคลิกภาพของตัวละคร มีวิถีการดำเนินชีวิต มีทัศนคติแฝงอยู่ ขณะที่อ่านเด็กก็จะมีอารมณ์ไปพันเกี่ยวไปกับตัวละคร เหมือนกับเขาได้ใช้ชีวิตในรูปแบบนั้น ต้องเข้าใจว่าข้อจำกัดของเด็กๆ คือเขาไม่มีเวลาที่จะใช้ชีวิตหลายๆ รูปแบบได้ แต่วรรณกรรมได้จำลองชีวิตหลายๆ รูปแบบไว้แล้ว และสุดท้าย เขาก็จะเห็นค่าปกติของตัวละครแต่ละตัวว่า วิถีปฏิบัติแบบไหนเหมาะสมหรือบุคลิกภาพอย่างไรเหมาะสม”

“ไม่อยากเชื่อนะว่า เรามีเด็กในวัยเรียนประมาณ 8 ล้านคน ครู 4 แสนคน แต่พอเราทำหนังสือวรรณกรรมสักเล่มพิมพ์สามพันกลับขายได้ไม่กี่ร้อย ไม่ใช่ว่าโรงเรียนต่างๆ จะไม่มีเงินซื้อหนังสือ แต่เราเห็นค่าของวรรณกรรมน้อยไป นโยบายรัฐบาลเองต้องเปิดเวทีให้หนังสือวรรณกรรมให้ได้มีโอกาสเข้าไปอยู่ในชั้นหนังสือห้องสมุดมากๆ ด้วย โรงเรียนต่างๆ มักถูกกรอบให้ซื้อหนังสือแบบเรียน หนังสือแบบฝึก อะไรเทือกนั้น ในนั้นมีแต่ความรู้อันแห้งแล้งและพร้อมจะตกยุค ปราศจากอารมณ์ความรู้สึกอันเป็นสากล”

ใช้ชีวิตเล่นๆ อย่างเป็นอัตนัย

2010-08-21T11:08:00.001+07:00

    ความมีรูปแบบหลายแบบแต่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง อย่างนี้คือความเป็นปรนัย แต่ความหลากหลาย แบบเอนกอนันต์นั้นเป็นอัตนัย
      สิ่งต่างๆ บนโลกมีความเป็นรูปแบบที่เป็นปรนัยคือการเป็นหมวดหมู่ เป็นประเภท พืชแต่ละชนิดก็มีลักษณะร่วมเฉพาะตัว สัตว์ จุลชีพ ก้อหิน แร่ธาตุ ก็เช่นกัน แต่ขณะเดียวกัน ในความเป็นสิ่งหนึ่งสิ่งใดนั้นกลับมีความหลากหลายอย่างเอนกอนันต์ซ่อนอยูู่ ก้อนหินแต่ละก้อนไม่เหมือนกัน ม้าลายทุกตัวมีลายไม่เหมือนกัน แกะทุกตัวไม่เหมือนกัน
      การก่อเกิดรูปแบบอย่างหลากหลายเอนกอนันต์เป็นคุณ สิ่งนั้นจะปลอดภัยจากการโจมตีด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้สูญไปทั้งหมดได้   รูปแบบที่หลากหลายเราต้องยอมรับได้ถึงที่มาอันหลากหลาย
      ไอน์สไตน์บุคคลอัจฉริยะที่สุดในศตวรรษที่ 20 กลับมีสมองที่หนักเพียง 1,230 กรัมเท่านั้น น้อยกว่าน้ำหนักสมองของมนุษย์โดยเฉลี่ยที่หนักถึง 1,400 กรัม จะเห็นว่าคุณภาพสมองไม่ได้สัมพันธ์กับขนาด
      บางช่วงชีวิตของไอน์สไตน์เขาชอบนอนแช่ในอ่างอาบน้ำครั้งละหลายๆ ชั่วโมงเพื่อเล่นกับฟองสบู่ เขาชอบจดจ่อกับการคิดจนบางครั้งต้องนับเงินทอนถึงสี่ครั้งในตอนที่ขึ้นรถประจำทาง   ประวัติการเรียนของเขาแย่มากในวิชาภาษาฝรั่งเศสแต่เขากลับชอบไวโอลิน ศิลปะ การแล่นเรือ และการเล่นเกมที่ต้องใช้จินตนาการสูง
       Marian Diamond 1988 ได้ทดลองนำหนู 2 กลุ่ม   กลุ่มแรกมีของเล่น กลุ่มสองไม่มีของเล่น ปรากฏว่ากลุ่มที่ได้เล่นจะมีใยประสาทเชื่อมโยงกัน มากกว่าหนูที่ไม่ได้เล่น
      มองดูชีวิตเล่นๆ ของเราเมื่อเราต้องเอาชนะในสถานการณ์เหล่านี้ เช่น การเล่นไพ่ เล่นหมากรุก เล่นเกม เล่นซ่อนหา เล่นดีดลูกแก้ว เล่นดนตรี เล่นสนุกเกอร์ เล่นตัวต่อ สิ่งเหล่านี้กลับไม่ใช่เรื่องเล่นๆ เพราะการเล่นทำให้เราสมัครใจที่จะคิดทั้งยังทำให้เราต้องคิดอย่างเอาจริงเอาจังเสียด้วยถ้าอยากชนะในเกม    หรือ กิจกรรมเพื่อการดำเนินชีวิตบางอย่าง เช่น การหาหนู หาปลา แอบสอยมะม่วงข้างรั้ว ปีนต้นไม้ การประดิษฐ์ของใช้เล็กๆ น้อยๆ ก็ทำให้คนคิดเพื่อเอาชนะสถานการณ์นั้นๆ เช่นกัน   การเผชิญสถานการณ์ที่ต้องได้คิดอยู่เสมอจะทำให้ความคิดเติบโต   เป็นธรรมชาติที่อะไรได้ใช้บ่อยก็จะเกิดการวิวัฒน์ส่วนที่ไม่ได้ใช้ก็จะเสื่อมถอยไป   ยิ่งถ้าได้เผชิญกับสถานการณ์แตกต่างกันอย่างรอบด้านแบบรัศมีของทรงกลมก็ยิ่งทำให้เกิดการคิดเป็นระบบแบบหลายชั้นหลายมิติ       ความฉลาดปราดเปรื่องไม่ใช่การจำความรู้ได้เยอะๆ แต่หมายถึงความสามารถในการเข้าใจสถานการณ์และความสามารถคิดได้แบบแทงทะลุทะลวงปัญหาได้
       น่าประหลาดใจที่พบว่าภายนอกห้องเรียนกลับมีเรื่องการเล่นที่ไม่ใช่เรื่องเล่นอยู่มากมายมหาศาล ส่วนใหญ่จะอยู่นอกแบบแผนที่ถูกกำหนดไว้ แต่นั่นกลับสร้างคุณภาพของสมองให้สูงยิ่งขึ้น
   ชีวิตเล่นๆ จึงน่าจะเป็นหนึ่งหนทางที่จะทำให้ชีวิตเกิดความหลากหลายแบบอัตนัย

ก้อนหินทุกก้อนไม่ได้โง่

2010-08-04T11:29:00.002+07:00

หินแต่ละก้อนก็เป็นเพียงหินก้อนหนึ่ง ไม่ได้มีความฉลาดหรือความโง่
      เราแข่งขันกันเพื่อให้มีความรู้มากกว่าคนอื่น    เบื้องหลังความคิดนี้คืออะไร
      เพราะเชื่อกันว่าเมื่อใครมีความรู้มากกว่าคนอื่นก็จะประสบความสำเร็จสูงกว่า คนอื่น เรามักมองความสำเร็จกันที่ ระดับตำแหน่ง ระดับรายได้ ชื่อเสียง   จำนวนทรัพย์สิน หรือ อะไรเทือกนี้    เมื่อจดจ้องกันที่ความรู้เราก็จะแยกแยะประเภทผู้คนจากปริมาณความรู้ที่มีโดย อัตโนมัติ อาจจะแยกระดับผู้คนออกเป็นคนเก่ง ปานกลาง และ โง่ และความเชื่อที่ว่าความรู้จะนำมาซึ่งความสำเร็จก็ฝังลึกแทรกซึมไปทั่ว   จนเรามองไม่เห็นความสำคัญของการมีปัญญาการใช้ชีวิต
      บางครั้งเมื่อผมเล่าถึงวิถีการเรียนรู้ของลำปลายมาศพัฒนาให้คนอื่นๆ ฟังว่าเราให้ความสำคัญกับการเรียนรู้อย่างมีความสุขมากกว่าตัวความรู้   ให้เด็กได้เกิดทักษะกระบวนการคิดและกระบวนการแสวงหาความรู้ผ่านสิ่งที่เด็กๆ สนใจไม่ใช่ผ่านตำราเรียน   เท่านี้ก็มักจะมีคนถามว่า “เรียนอย่างนี้แล้วเด็กจะมีความรู้เหรอ”   ซึ่งคนที่ถามก็ล้วนแต่เป็นคนที่มีความรู้สูงแต่อาจจะไม่ถึงขั้นมีปัญญาการ ใช้ชีวิตอย่างแหลมคม เพราะปัญญาการใช้ชีวิตไม่ได้เกิดจากการมีความรู้มากก็ได้
      กลับมามองในเรื่องปัญญาการใช้ชีวิต    เราคงเห็นชัดว่านกทุกตัวตั้งแต่ฟักออกจากไข่มันก็รู้ว่าจะต้องมีชีวิตอย่างไร ทุกตัวสร้างรังแตกต่างกันแต่ประโยชน์ใช้สอยเดียวกันได้โดยไม่มีใครสอน มีชีวิตเป็นอิสระ เราจะไม่เห็นนกโง่เลยสักตัว และผมเชื่อว่าเด็กทุกคนเกิดมาพร้อมกับปัญญาการใช้ชีวิตแบบนี้ซึ่งเราควรบ่ม เพาะให้งอกงามมากขึ้น
     ความรู้มากไม่ได้ทำให้เรามีความสุขมากขึ้น คนจำนวนไม่น้อยจ่อมจมอยู่กับความทุกข์ จากแรงบีบคั้นทางเศรษฐกิจและการพยายามปรับตัวให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงทาง สังคม   เรามีชีวิตที่เร่งรีบทั้งต้องแข่งขันตลอดเวลา เครียดบ่อยขึ้น หงุดหงิดง่ายขึ้น โกรธง่ายขึ้น หัวเราะได้น้อยลง นอนหลับยากขึ้น ทั้งที่ทารกหรือเด็กไม่มีอาการเหล่านี้   นั่นอาจเป็นเพราะปัญญาการใช้ชีวิตของเราถูกกดทับ
      แท้จริงความรู้อาจกลายเป็นเครื่องมือที่ทำให้เราสามารถช่วยคนอื่นได้ แต่ในขณะเดียวกัน ความรู้อาจเป็นเครื่องมือที่ทำให้เราหาประโยชน์จากคนอื่นที่รู้น้อยกว่าได้เช่นกัน
      เราไม่ควรปล่อยให้การใช้ความรู้อยู่บนฐานของความน่าจะเป็น แต่ต้องตระหนักให้มากว่าทุกครั้งที่ได้ให้ความรู้ต้องให้เครื่องกำกับการใช้ ความรู้ไปด้วย เพื่อให้เกิดการใช้ในทางที่ดีงามในเปอร์เซ็นต์ที่มากขึ้น เครื่องกำกับความรู้ที่ว่าอย่างหนึ่งก็คือปัญญาการใช้ชีวิต

หงายกะลาพัฒนาครู 2

2010-08-02T17:50:00.000+07:00

      วันที่ 26 ก.ค.2553   เราเริ่มกันแต่เช้า ด้วยการให้ทุกคนนอนฟัง นพ.เปี่ยมโชค ชลิดาพงศ์ บรรยายเกี่ยวกับการกินกับสุขภาพ โดยเฉพาะพิษภัยที่มาจากน้ำตาลและนมวัว ครูจึงถึงบางอ้อเกี่ยวกับทำไมจึงมีของว่างเบาๆ อย่างเมื่อวาน และก็มีอาหารที่เน้นผักจากธรรมชาติ ถึงตรงนี้ครูก็คงไม่ได้คาดหวังที่จะมีของว่างเป็นอย่างอื่นอีกแล้ว   หลังจากนั้นครูบางกลุ่มงานก็นำเสนอความรู้นานาทั้งที่ได้จากการทำงานและจากที่ไม่เกี่ยวข้อง
      ภาคบ่ายเราเริ่มด้วยการนอนฟังนิทานจากคุณแต้วผู้ที่คลุกคลีอยู่กับวงการนิทานมานาน รวมถึงการสนทนาถึงหนังสือดีๆ หลายเล่ม   และจบวันด้วยการนอนดูสารคดีที่ตีแผ่ระบบการจัดการอาหารของโลกที่เราคาดไม่ถึง เป็นระบบผูกขาดการผลิตอาหารของบริษัทใหญ่และซ่อนเร้นไว้ด้วยอันตรายมากมายภายใต้ภาพลักษณ์ที่ดูดี รวมถึงการปรับปรุงพันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์เพื่อครอบครองสิทธิ์แบบผูกขาด ทำให้ครูทุกคนมีอะไรมากมายที่ต้องให้คิดต่อเพื่อสื่อสารให้เด็กๆ รวมทั้งคนอื่นๆ ต้องร่วมกันเฝ้าระวังอันตรายจากอาหารที่เรากินทุกมื้อ
      วันที่ 27 ก.ค.2553 เราเริ่มกันแต่เช้าเช่นเดิม แต่วันนี้เรามานั่งล้อมวงกันที่ร่มเงาของบ้านดิน ครูผลัดเปลี่ยนกันถ่ายทอดเรื่องราวของเด็กๆ ที่แต่ละคนประสบมา เราได้ขำกันเป็นระยะๆ ตั้งแต่ขนาดอมยิ้มถึงการระเบิดหัวเราะ จนเราลืมเวลาอาหารว่าง   แล้วครูทุกคนตั้งใจจะเขียนรวมกันเป็นเล่มให้ได้อ่านกันต่อไป
      ราวเที่ยง หลวงพี่ทั้งหญิงชายซึ่งเป็นสานุศิษย์ของหลวงปู่ติช นัท ฮันห์ จากหมู่บ้านพลัมจำนวนสิบรูปก็มาถึง    พระฉัน เรากิน อาหารกลางวันด้วยอาหารเจด้วยกันอย่างสงบ   หลวงพี่นำเราสู่สติตั้งแต่บ่ายโมงจนเกือบจะหกโมงเย็น ด้วยการร้องเพลง การนอนผ่อนคลายอย่างสมบูรณ์ การสนทนา พิธีชา และ การเดินชมโรงเรียนอย่างมีสติ   ผมเชื่อว่าครูทุกคนรู้สึกได้ถึงปรากฏการณ์พิเศษที่เกิดขึ้นภายในตนเองเมื่อได้ผ่านพิธีกรรมต่างๆ อย่างเนิบช้า เราหลงใหลรูปแบบนี้อย่างลืมตัว
     หลังข้าวเย็นครูแม้จะเหนื่อยอ่อนแต่ต้องได้กลับมาที่ห้องอบรมเพื่อนอนดูเรื่องราวชีวิตของคุณเงาะ (คนค้นคน) ผู้สร้างคนบนวิถีการปั่นจักรยาน
      วันที่ 28 ก.ค.2553 ทุกคนกินข้าวเช้าที่อร่อยและมีคุณค่าอย่างทุกเช้า สายวันนั้นผมครูทุกคนต้องได้ออกอาการตื่นเต้นดีใจระคนประหลาดใจอีกครั้งเมื่อได้พบคุณเงาะตัวจริง   ครูช่วยกันซักถามแล้วเราก็ได้คำตอบแบบโดนใจกลับไปจนเต็มอิ่ม
      กระบวนการสี่วันอาจดูยาวนานออกจะเยิ่นเย่อ แต่ด้วยจังหวะที่วางไว้แบบหลวมและการเปิดใจร่วมมือของครูทุกคนทำให้การเคลื่อนของมวลด้านในเกิดขึ้นได้อย่างต่อเนื่องทั้งระดับบุคคลและทั้งกลุ่ม อันจะนำไปสู่การพัฒนาบางกระบวนการในโรงเรียนฯ เพื่อยกระดับด้านจิตวิญญาณของผู้เรียนต่อไป

หงายกะลาพัฒนาครู1

2010-07-31T08:51:00.004+07:00

วันที่ 25 ก.ค.2553
      ครูทุกคนรวมทั้งคุณเจมส์พร้อมเพรียงกันที่ห้องประชุมตอนแปดโมงครึ่งในเช้าวันอาทิตย์ของช่วงวันหยุดสุดสัปดาห์ยาวติดต่อกันสี่วันรวมวันเข้าพรรษาด้วย ซึ่งน่าจะเป็นช่วงวันหยุดพักผ่อนของครู ผมนัดหมายเพื่อมีการจัดอบรมครูสี่วันติดต่อกันโดยที่ไม่ได้บอกให้รู้ว่ากำหนดการเป็นอย่างไร หรือใครเป็นวิทยากรบ้าง แจ้งเพียงให้ทุกคนเอาหมอนมาด้วย
      ผมเชิญคุณจตุพร นักกระบวนกรซึ่งมีครูหลายคนรู้จักผ่านทางเฟสบุ๊ค มาเป็นวิทยากรโดยไม่ได้กำหนดหัวข้อและไม่กำหนดระยะเวลาให้   ทั้งนี้เพราะผมอยากได้ตัวตนของเขา การดำเนินกิจกรรมอบรมของวิทยากรมุ่งไปสู่กระบวนการถอดบทเรียนด้วยการสื่อสาร การเล่าเรื่อง การสร้างบรรยากาศเพื่อการสนทนา ซึ่งกิจกรรมเหล่านั้นครูเราเคยทำกันมาแล้วไม่น้อย แต่ครูก็ไม่ได้แสดงความเบื่อหน่ายกลับตั้งใจให้ความร่วมมือกับวิทยากรเป็นอย่างดีเพราะตัวตนของวิทยากรได้เผยออกด้วยความเป็นมิตร ผ่อนคลายและลื่นไหล
   เรามีเบรกเช้าและบ่ายที่เบาสบายมากเป็นน้ำสมุนไพรกับลูกเกดคนละ 6 เมล็ด และ เกาลัดอีก2 เมล็ด ครูทุกคนยิ้มให้กับเบรกที่ไม่เข้าใจและคาดไม่ถึง   กิจกรรมของคุณจตุพรสิ้นสุดราวบ่ายสามโมง
   หลังเบรกบ่ายเรานอนดูหนังยาวร่วมกันเรื่อง The Chorus ซึ่งเป็นเรื่องราวของครูคนหนึ่งที่ตั้งใจนำพาจิตวิญญาณของเด็กที่บอบช้ำผ่านท่วงทำนองเพลงChorus
    หกโมงเย็นผมเล่าเรื่องราวและความคิดจากการได้ไปดูบางโรงเรียนที่เนปาล
    หนึ่งทุ่มเรารวมกันที่ลานใต้ร่มไผ่ ครูอ้อนปิดไฟและจุดตะเกียงน้ำมันไว้รายรอบ เรานั่งล้อมวงกันกินแหนมเนือง แล้วทุกคนได้กินผักจนหมดเกลี้ยงเพราะความหิว
ตลอดเวลาครูทุกคนก็ยังสงสัยว่าต่อไปจะเกิดอะไรขึ้น
    ราวสองทุ่มครูอ้อนฉายวีดีโอที่เด็กๆ พูดถึงคุณเจมส์ แล้วกระบวนการถ่ายทอดวัฒนธรรมองค์กรก็เริ่มขึ้นจากครูรุ่นแรกๆ สู่ครูใหม่   เริ่มจากเรื่องเล่าของคุณเจมส์ว่าทำไมจึงสนับสนุนงบประมาณเพื่อให้เกิดโรงเรียนแห่งนี้   ผมฉายภาพเก่าๆ ตั้งแต่เริ่มการก่อสร้าง ฉายภาพกิจกรรมต่างๆในปีแรกเพื่อให้ครูที่เกี่ยวข้องได้เล่าประสบการณ์และความรู้สึกทั้งมวลออกมา เราได้อมยิ้มให้กับความลำบากที่ผ่านมา หัวเราะครื้นเครงกันหรือไม่ก็เขินอายกับบางภาพหลุดๆ ผมรู้สึกได้ว่าตอนนั้นโลกได้กลมแคบเข้ามาล้อมไว้เพียงเรา
   หลังจากนั้นครูอ้อนได้ฉายวีดีโอที่เด็กๆ ได้พูดถึงครูแต่ละคนอย่างประทับใจ   สำหรับครูบางคนกลับต้องนำ้ตาซึมเมื่อเห็นภาพเรื่องราวจากพ่อแม่ที่พูดถึงตนเองด้วยความหวัง ความฝัน และปรารถนาที่จะให้ลูกเป็นครูที่ดี
เราจบวันแรกด้วยความรู้สึกปีติ ชีวิตได้ลื่นไถลผ่านวันอันยาวนานอย่างนิ่มนวล ตอนนั้นเวลาปาไปเกือบสี่ทุ่มแล้ว

โรงเรียนเป็นเหมือนนักเดินทาง

2010-07-22T16:21:00.000+07:00

      ขึ้นชื่อว่านักเดินทางเขาคงไม่สบายใจถ้ามีใครเอาสายวัดระยะมาวัดเพื่อบอกว่าเขาเดินทางไปได้ไกลแค่ไหน หรือ เข้าใกล้ที่ใดสักแห่งเพียงใด เพราะนักเดินทางไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อเดินให้ถึงที่ไหนสักแห่งแต่มีจุดประสงค์เพื่อเก็บเกี่ยวเรื่องราวระหว่างทาง ได้ใคร่ครวญครุ่นคิดกับสิ่งที่พบเห็น รับรู้ความรู้สึกที่เกิดขึ้น พัฒนาความงอกงามด้านในโดยปลดปล่อยตัวเองให้เป็นอิสระจากการได้เดิน
      โรงเรียนทุกแห่งคงไม่สบายใจถ้ามีองค์กรประเมินมาตรฐานโรงเรียนเข้ามาประเมินแล้วไม่ได้ค้นหาเพื่อบอกสิ่งที่คุณค่าจริงๆ   บอกได้เพียงความจริงไม่แท้จากการใช้เครื่องมือประเมินที่มีดัชนีชี้วัดที่วัดได้เฉพาะระยะทาง หรือ การมีผู้ประเมินจับจ้องเพียงระยะทางที่โรงเรียนจะไปถึงที่ไหนสักแห่ง โดยที่ไม่ได้สนใจเลยว่าโรงเรียนนั้นเดินอยู่บนเส้นทางไหน ระหว่างเดินทางได้เก็บเกี่ยวอะไรไว้บาง เกิดความสุขปีติขณะเดินทางมากน้อยเพียงใด หรือ เกิดความงอกงามด้านในเพียงใด
      มาตรฐาน กำหนดอย่างตายตัวว่าความสำเร็จต้องเป็นอย่างไร   ดัชนีก็ชี้แคบจำเพาะลงไปเพื่อจับทั้งสิ่งที่เป็นนามธรรมหรือรูปธรรมให้เป็นรูปธรรมอย่างเดียว
      ทั้งที่โรงเรียนแต่ละแห่งมีความแตกต่างกัน เสมือนคนแต่ละคนที่มีความเป็นเฉพาะของตัวเอง หรือ เสมือนไม้ในป่าที่ต้องมีความแตกต่างหลากหลายพันธุ์เพื่อเกื้อกูลกันให้เป็นป่า   แม้โรงเรียนซึ่งจัดโดยรัฐที่เป็นรูปแบบแบบเดียวกันแต่เมื่อตั้งอยู่ในชุมชนที่มีความแตกต่างทั้งทางภูมิศาสตร์ ความเป็นอยู่ วิถีการดำเนินชีวิต ความเชื่อ ค่านิยม วัฒนธรรมหรืออื่นๆ อีกมากมาย   ซึ่งสิ่งเหล่านี้ได้สอดผสานเข้าสู่โรงเรียนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ทั้งยังเป็นส่วนสำคัญในการหล่อหลอมเด็กๆ ไปด้วย    การประเมินมาตรฐานโรงเรียนจึงควรเคารพถึงความแตกต่างระหว่างโรงเรียนอย่างยิ่ง ยอมให้เกิดความยึดหยุ่นทั้งมาตรฐานและดัชนี ทั้งยังต้องมีผู้ประเมินที่ไม่ใช่เทวดาแต่เป็นมนุษย์ธรรมดาที่ประกอบด้วยทั้งหัวใจและสมอง และที่สำคัญทั้งครู ผู้เรียน ผู้ปกครอง และชุมชนควรมีส่วนร่วมในการประเมินในสัดส่วนที่เป็นค่าส่วนใหญ่
      เป้าหมายคือมาตรฐานและตัวชี้วัดนั้นเป็นเพียงความคาดหวังในอนาคตซึ่งยังไม่มีจริง   เราควรค้นหาและให้คุณค่ากับสิ่งที่มีจริงๆ ในแต่ละโรงเรียนขณะปัจจุบันนั้น เพราะนั่นคือความสดใหม่ที่ทันการณ์ทันใช้ในบริบทของชุมชนนั่นๆ ซึ่งเป็นหน้าที่ขององค์กรที่ให้การศึกษาไม่ใช่หรือที่จะต้องสร้างความสดใหม่ให้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของโลก   แล้วโรงเรียนซึ่งหมายถึงทั้งผู้เรียน ครู ผู้ปกครองและคนในชุมชนจะกลายเป็นนักเดินทางที่มีความสุข อิสระ และ เกิดความงอกงามด้านในจริงๆ

โรงเรียนฤาษี

2010-07-14T12:40:00.000+07:00

        กรอบคิดอุตสาหกรรม เมื่อพนักงานเข้าสู่โรงงาน จะถูกแยกส่วน แยกงานให้ทำอย่างหนึ่งอย่างใดอย่างเดียวซ้ำ ซึ่งจะทำให้เกิดทักษะในการทำสิ่งนั้นๆ อย่างรวดเร็ว นั่นคือโรงงานจะให้ได้ชิ้นงานออกมาอย่างรวดเร็วในปริมาณมากๆ เช่น ในโรงงานตัดเย็บเสื้อผ้า จะแบ่งกลุ่มคนทำหน้าที่ต่างๆ ได้แก่ เจาะรังดุม ทำปกคอ ตัดแขนเสื้อ ตัดแผ่นหลัง ตัดแผ่นหน้า เย็บแขนเสื้อ ประกอบเป็นตัว เป็นต้น วิธีการเหล่านี้จะทำให้โรงงานจะสามารถจ่ายค่าแรงได้ถูก ไม่ต้องง้อคนงานเพราะสามารถหาแรงงานทดแทนได้ง่าย ฝึกคนงานใหม่ทดแทนได้เร็วเพราะฝึกเพียงทักษะเดียว แต่พนังงานทั้งหมดจะอ่อนแอไม่สามารถตัดเย็บเสื้อทั้งตัวเป็น ไม่มีโอกาสได้ฝึกทักษะใหม่เพราะถูกกำหนดระยะเวลาทำงานต่อวันที่ยาวนานและปริมาณเป้าหมาย สุดท้ายการดำเนินชีวิตจะถูกกำหนดด้วยวิถีของโรงงาน
        การศึกษามีส่วนที่คล้ายกับวิถีของโรงงาน หลักสูตรแกนกลางถูกกำหนดค่อนข้างแข็งรูปและคงอยู่ยาวนาน อาจใช้เวลากว่าสิบปีจึงมีการเปลี่ยนแปลงสักทีนั่นย่อมไม่ทันกับการเปลี่ยนแปลงของโลก ทั้งสภาพแวดล้อม การเมือง เศรษฐกิจ และ สังคม หลักสูตรยังถูกแยกเป็นช่วงชั้น เป็นวิชา ฝึกทักษะเป็นอย่างๆ และใช้เวลายาวนาน กว่าคนๆ หนึ่งจะเรียนได้ครบถ้วนและสามารถประติดประต่อมวลความรู้และประสบการณ์ที่ผ่านมาจนสามารถดำเนินชีวิตแบบพึ่งพาตัวเองได้ต้องมีอายุเลยยี่สิบปี
        สอนกันแบบฤาษี เป็นการเรียนรู้ผ่านการถ่ายทอดมวลความรู้ ทักษะ และประสบการณ์จริงจากครูที่เป็นฤาษี ซึ่งไม่มีหลักสูตรตายตัว ไม่ครอบงำด้วยเงื่อนไขแบบอุตสาหกรรม เช่น เวลา การวัดความสำเร็จออกมาเป็นตัวเลข การตีค่า การประเมินความคุ้มค่า เป็นต้น ซึ่งหมายถึงผู้เรียนจะได้เรียนทุกมวลของความเป็นมนุษย์จริงๆ 1 ชุด และ เมื่อได้เรียนรู้หลายๆ ชุดจากครูฤาษีหลายๆ คน ผู้เรียนจะเกิดการประมวลผลด้านใน จนก่อรูปเป็นตัวตนของมนุษย์อีกคนหนึ่งซึ่งไม่เหมือนใครเป็นลักษณะเพราะที่ประมวลเอาจุดแข็งที่ได้เรียนรู้มาเข้าเป็นก้อนใหม่ ที่เหมาะกับสภาพแวดล้อมใหม่ทั้งทางด้านภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจ การเมือง และทางสังคม
        ประเด็นที่อาจจัดให้เกิดการเรียนรู้จากฤาษี ได้แก่ เรียนรู้รูปแบบการดำเนินชีวิต การสร้างปัจจัยที่เหมาะสมกับการดำเนินชีวิต การปรับสมดุลระหว่างกายกับจิต ทำความเข้าใจค่านิยม ความคิด ความเชื่อที่ใช้ในการดำเนินชีวิต ฝึกฝนทักษะที่ใช้ดำเนินชีวิตทั้งหมด ซึมซับความเป็นมนุษย์ที่มีคุณค่า เป็นต้น และ เราไม่จำเป็นต้องกังวลกับคุณสมบัติของครูที่จะเป็นฤาษีเพราะทุกชีวิตมีคุณค่าที่ควรค่าแก่การเรียนรู้อยู่แล้ว
        โรงเรียนฤาษี จึงมีหวัง

อาหารจากสวรรค์

2010-06-16T10:16:00.007+07:00

     วันหนึ่งผมเดินดูและทักทายกับเด็กๆ ที่กำลังนั่งกินข้าวกลางวันกันอยู่อย่างเอร็ดอร่อย ผมบอกเด็กๆว่า “วันนี้เราได้กินอาหารที่มาจากทะเลด้วย” เด็กๆ มองดูอาหารในถาดซึ่งเป็นต้มยำไก่ และผัดบวบใส่ไข่ แล้วเริ่มเขี่ยดูว่าในอาหารมีอะไรมาจากทะเลบ้าง ทุกคนต่างก็สงสัยว่ามีอะไรมาจากทะเลต่างคนก็ต่างตอบไปต่างๆ นานา แต่แล้วก็มีผู้เด็กชายคนหนึ่งบอกว่า “ผมรู้แล้วว่าอะไรที่มาจากทะเล น้ำไงครับ น้ำจากทะเลกลายเป็นเมฆ แล้วกลายเป็นฝนตกในแม่น้ำ แล้วคุณป้าแม่ครัวก็เอามาทำเป็นน้ำแกง”
      ผมจึงถามต่อว่า “แล้วอาหารจากพื้นดินล่ะ”
      “บวบค่ะ” เด็กๆ ตอบได้ทุกคน
      “ไม่ได้มีเท่านี้นะ วันนี้เรายังได้กินอาหารจากสวรรค์ด้วย” เด็กๆ นิ่งครุ่นคิดกันใหญ่ว่าอะไรคืออาหารที่มาจากสวรรค์
      การที่เด็กๆ รู้สึกได้ว่าสิ่งต่างๆ สัมพันธ์กัน เชื่อมโยงกัน มีความสำคัญต่อการพัฒนาด้านจิตวิญญาณ เป็นการลดอัตตาได้ทางหนึ่ง ทำให้เด็กๆ รู้สึกอยู่เสมอว่าตนเองไม่ใช่ศูนย์กลางที่ทุกๆ สิ่งต้องมาสนอง แต่ตัวเองเป็นเพียงหนึ่งในห่วงโซ่ที่มองไม่เห็น ทั้งยังได้เห็นคุณค่าที่ซ่อนอยู่ในสิ่งต่างๆ เราสามารถหยิบฉวยสิ่งที่อยู่รอบตัวมาทำกิจกรรมเพื่อให้เด็กๆ เห็นความสัมพันธ์ของสิ่งต่างๆ ได้ง่ายๆ เช่น
      เมื่อเห็นกิ้งกือก็ให้เด็กๆ วาดความเป็นกิ้งกือออกมา ครูตั้งคำถาม “สิ่งเราเหมือนกันกับกิ้งกือคืออะไรบ้าง หรือ ทำไมโลกเราจึงต้องมีกิ้งกือ” แล้วปล่อยให้เด็กๆ ได้ตอบกันอย่างอิสระและให้ได้รับฟังคำตอบของกันและกันด้วย โดยครูไม่จำเป็นต้องบอกคำตอบออกไป
      ให้เด็กๆ นั่งตามลำพังใต้ต้นไม้เพื่อฟังสิ่งที่ต้นไม้บอกเล่าแล้วเขียนออกมา
      กิจกรรมเห็นฉันในเธอและเห็นเธอในฉัน โดยให้เด็กๆ จับคู่แล้วนั่งหันหลังพิงกันให้คนหนึ่งวาดภาพอะไรก็ได้ลงในกระดาษของตนเองแล้วบรรยายให้อีกคนวาดตามลักษณะที่ได้ยิน หรือ ให้ต่อตัวต่อให้เหมือนกันทุกประการโดยไม่ให้ดูแต่ฟังจากคำบอกเล่า หรือ ให้ทั้งคู่หันหน้าเข้าหากันและขยับกายแบบเดียวกันเสมือนภาพสะท้อนในเงากระจก หรือ ให้ทั้งคู่ค้นหาว่าอะไรที่ทำให้มีความสุขหรือทุกข์เหมือนกัน
      การที่เด็กๆ เห็นความเชื่อมโยงของสิ่งต่างๆ กับตัวเอง ยังนำไปสู่ความศรัทธาและนอบน้อมต่อสรรพสิ่ง
      การที่จะทำให้เด็กๆ เห็นความเต็มในความว่างเปล่า หรือ การเห็นสิ่งต่างๆ ในตัวเองต้องอาศัยการมีสติรู้ตัวที่พรั่งพร้อม ขณะที่มีสติจดจ่อกับปัจจุบันการใคร่ครวญด้านในก็จะเกิดขึ้นเพราะในช่วงขณะนั้นสิ่งรบกวนข้างนอกก็จะไม่เข้ามา การฝึกให้เด็กๆ มีสติไม่ได้หมายถึงการนั่งสมาธิเท่านั้น กิจกรรมอื่นๆ เช่น การเดินตามรอยเท้าที่อยู่บนพื้น การใช้ไม้ยาวๆ ขีดเส้นบนพื้นแล้วให้เด็กๆ ขีดเส้นซ้ำรอยเดิม การส่งแก้วที่มีน้ำที่อยู่เต็มต่อๆ กัน การติดตามการเคลื่อนไหวของร่างกาย การติดตามเรื่องราวที่ครูเล่า การเล่าเรื่องต่อกัน การทำโยคะ การแสกนร่างกาย ซึ่งกิจกรรมจะต้องไม่ให้เด็กรู้สึกว่ากำลังถูกคุกคามหรือกำลังถูกควบคุม    ครูเป็นผู้ที่มีบทบาทสำคัญมากที่จะนำเด็กไปสู่การมีสติ ครูต้องมีสติรู้ตัวอยู่เสมอเช่นกันเพื่อให้น้ำเสียง จังหวะการพูด หรือจังหวะการเคลื่อนไหวทางกายภาพของครูสามารถดึงความสนใจของเด็กๆ กลับมาสู่การมีสติได้เสมอ

.....แล้วเราก็จะได้ลิ้มรสชาติอาหารที่มาจาสวรรค์...

ฤดูกาลอันดีงาม

2010-05-31T08:43:00.008+07:00

ความทรงจำเรามักจะโยงด้วยความรู้สึกอะไรบ้างอย่างเสมอ เช่น ความรู้สึกปราบปลื้มปีติ ความอบอุ่นปลอดภัย ความกลัว ความประหม่า การเสียหน้า เป็นต้น เหตุการณ์ในอดีตที่ไม่ได้โยงกับความรู้สึกใดๆ เราก็จะลืมเลือนไปอย่างรวดเร็ว
กลางเดือนพฤษภาคมความทรงจำกับช่วงเวลาของการเปิดเรียนปีการศึกษาใหม่เวียนมาอีกรอบ แม้จะผ่านมาหลายปีแต่เรายังจำได้ว่าวันแรกที่ไปโรงเรียนนั้นเป็นอย่างไร อาจจะใช้เวลาตอนนี้สักนาทีเพื่อนึกถึงช่วงเวลานั้น นั่นจะทำให้เรารู้สึกดีขึ้นมาบ้าง ทั้งนี้เพราะเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาเดียวกันกับฤดูกาลเปิดเรียนปีนี้มันทำให้เรารู้สึกอึดอัด และหมองเศร้า
เราแก้ไขสิ่งที่ผ่านไปแล้วไม่ได้
แต่เหตุการณ์นี้ก็เป็นเครื่องย้ำเตือนอันหนักหน่วงต่อเราว่าจะต้องใส่ใจและจริงจังที่จะให้การศึกษาที่ดีกับเด็กๆ ยิ่งขึ้น เพื่อไม่ให้เหตุการณ์อันเลวร้ายนี้ซ้ำรอยอีก
การศึกษาจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนอย่างเร่งด่วนโดยต้องมุ่งสร้างความดีงามให้เกิดขึ้นในใจของคนเป็นเป้าหมายหลัก เราไม่ได้อับจนความรู้ แต่เราอับจนปัญญาความดี คนในสังคมยังมองการศึกษาคือการเรียนในโรงเรียนหรือในสถาบันการศึกษา มองเป้าหมายความสำเร็จของการศึกษากันที่วุฒิและความรู้ ในศตวรรษที่ผ่านมามนุษย์ได้ขยายขอบเขตความรู้ออกไปไกลกว้างใหญ่ไพศาล แต่ความรู้ที่เพิ่มพูนขึ้นมันทำให้ค่าเฉลี่ยความสุขของมนุษย์สูงขึ้นกว่าเมื่อห้าสิบปีก่อนหรือไม่ กลับกลายเป็นว่าขณะที่สมองพองโตขึ้นแต่หัวใจกลับลีบเล็กลง
การศึกษาเป็นหน้าที่ของทุกคน นั่นคือ มนุษย์โตเต็มวัยทุกคนมีหน้าที่ที่จะให้การศึกษาที่ดีกับมนุษย์เยาว์วัยทุกคน
วันเปิดเรียนแล้ว เด็กๆกว่าแปดล้านคนกำลังเริ่มต้นปีการศึกษาใหม่ ทั้งหมดคือความหวัง
สมองของเด็กเรียนรู้ตลอดเวลาผ่านประสาทสัมผัสรับรู้ที่ตื่นตัว เด็กๆ เรียนรู้จากการเลียนแบบอากัปกริยา การพูด การแสดงออก วิธีคิด ความเชื่อ จากคนในครอบครัว จากคนในสังคม จากนักสื่อสาร จากผู้นำประเทศ เด็กๆรับรู้จากสื่อภายนอกมากกว่าในห้องเรียนโดยผ่านทางคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ โทรทัศน์ และสิ่งพิมพ์ ที่ถั่งโถมเข้าใส่ทุกลมหายใจเข้าออก ข้อมูลมากมายมหาศาลทำให้พวกเขาต้องพยายามจับต้นชนปลายสิ่งที่รับรู้เหล่านั้นเพื่อแปลความสู่ความเข้าใจด้วยตัวเอง เราอาจจะโชคดีถ้าเด็กๆ ทั้งหมดแปลความหมายสู่สิ่งที่ดีงามและเลือกที่จะคิดและเชื่อในทางที่ดีงาม แต่ถ้าเป็นในทางตรงกันข้ามผลจะกลับกัน
การนั่งรอโชคช่วยนั้นไม่ใช่ทางเลือก เราคงทุกคนต้องเริ่มทำ หันหาทิศทางที่ถูกทาง สร้างเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะมุ่งสร้างคนให้ดีก่อนให้เก่ง จากนั้นก็จดจ่อกับทิศทางนั้นเสมอแล้วก็ทำอย่างไม่ลดละ ช่วยกันสร้างความสุขให้เกิดขึ้นในแต่ละคนเพื่อให้เกิดความสุขมวลรวม เมื่อมีโอกาสหรือช่องทางก็สื่อสารความดีงามให้มากขึ้น และที่สำคัญที่สุดเราต้องปฏิบัติกับแด็กๆอย่างมนุษย์คนหนึ่ง ให้ทุกคนได้รับคุณค่าความเป็นมนุษย์ ซึ่งนั่นไม่จำเป็นต้องหาเครื่องไม้เครื่องมือมาจากที่ไหนเพราะเรามีเครื่องมือที่มีค่าที่สุดอยู่แล้วในตัวเราทุกคน นั่นคือหัวใจที่ดีงาม
---ขอกำลังใจทั้งมวลให้ครูและผู้ปกครองทุกคน----------

ดวงตาที่มองโลก

2010-04-20T08:21:00.001+07:00

ยามเช้าวันที่ 19 เมษายน ผมยืนมองผู้คนนอกหน้าต่างห้องพัก
แม่กับลูกสาววัยสามขวบอยู่ที่สวนหลังอาคาร
“แม่คะทำไมหญ้ามันเปียก” เด็กหญิงวัยสองขวบเจื้อยแจ้วถามขณะที่ใช้มือแตะที่พื้นเปียก
“เพราะน้ำค้างค่ะ” แม่ตอบด้วยน้ำเสียงเอ็นดู
“น้ำทำไมจึงค้างล่ะคะ”
ไม่มีคำตอบ แม่ยังปั่นจักรยานสำหรับออกกำลังกายด้วยจังหวะปกติ
สักพักเด็กหญิงก็พูดขึ้นกับดอกหญ้า “ดอกหญ้าเล็กๆ นี่สวยจัง”
“ดูหนอนด้วยนะลูก” แม่ซึ่งเฝ้าดูอยู่สำทับ
“มันน่ารักด้วยนะคะแม่”
“อย่าไปแตะเดี๋ยวใบหญ้ามันทิ่มเอา” น้ำเสียงแม่ออกจะกังวล
ลูกสาวรามือจากยอดหญ้า “โอโฮ ก้อนหินนี้สูงจัง หนูปีนได้ไหมคะแม่”
“ไม่เอาลูกมันลื่นเดี๋ยวตกแขนหัก”
“ก็หนูอยากลื่นนะ”
“เอ๊ะ ดื้อจริงลูกคนนี้ มาไปวิ่งกับแม่ดีกว่า” แล้วแม่ลงจากจักรยานเข้ามาจูงลูกสาวและออกวิ่งจากไป แต่ผมยังแว่วได้ยินเสียงเจื้อยแจ้วของลูกสาวที่ตั้งคำถามจากสิ่งที่พบเห็นบนรายทาง

เด็กกับผู้ใหญ่มักมองโลกด้วยดวงตาที่ต่างกัน
เด็กเฝ้ามองอย่างกระหายที่จะเรียนรู้จริงผ่านประสาทสัมผัสทั้งมวล

สร้างจิตดวงใหญ่ ด้วยรักแบบไม่มีเงื่อนไข

2010-04-17T20:02:00.007+07:00

เรามักได้ยินสิ่งเหล่านี้บ่อยๆ
“อย่าทำอย่างนั้น ไม่งั้นแม่จะไม่รัก”
“อยากให้พ่อแม่รัก ต้องตั้งใจเรียนสิลูก"
“ถ้าลูกสอบได้อันดับดีๆ จึงจะพาไปเที่ยว”
“เด็กๆ ต้องตั้งใจเรียน ตั้งใจฟังครู ครูจึงจะให้ดาวความดี”
“เด็กๆ จะได้ฟังนิทานก็ต่อเมื่อส่งการบ้านทุกคน”

      แม้ทั้งหมดจะเป็นพฤติกรรมที่เต็มไปด้วยความปรารถนาดี แต่กลับเป็นความรักที่มาพร้อมกับเงื่อนไข ที่ต้องแลกกับแบบต่างตอบแทน เสมือนเด็กๆ ไม่มีคุณค่าพอที่จะให้เรารักแบบไม่มีเงื่อนไข

      การที่รู้สึกว่าจะไม่ได้รับความรักนั้นทำให้มนุษย์อ่อนไหว เมื่อเด็กๆ ได้เรียนรู้ตั้งแต่เล็กถึงวิธีการสร้างกับดักอันชอบธรรม โดยการสร้างเงื่อนไขขึ้นมาต่อรองเพื่อแลกกับความรัก เงื่อนไขทั้งที่เป็นรูปธรรมหรือนามธรรมจึงกลายเป็นตัวกลางที่สำคัญระหว่างคน แล้วความปรารถนาดีต่อกันอย่างบริสุทธิ์ก็น้อยลง

      เราควรตระหนักที่จะเริ่มต้นรักอย่างไม่มีเงื่อนไข และพยายามหาวิธีที่จะไม่ทำให้เงื่อนไขที่เราสร้างขึ้น(อาจโดยตั้งใจหรือไม่ก็ตาม)ถูกเพาะเลี้ยงไว้ภายในเขา เพื่อจะรับประกันได้ว่าเมื่อเขาโตขึ้น เขาจะมีจิตดวงใหญ่ที่สามารถบรรจุผู้คนมากมายไว้ในนั้นด้วยความรักที่ปราศจากเงื่อนไข เหมือนทะเลที่รองรับได้ทุกสิ่ง

แล้วกำแพงมายาที่กั้นเราอยู่ก็จะพังทลายลง

นอกไข่แดงคือการเรียนรู้

2010-04-02T13:38:00.001+07:00

ภายในไข่แดงคือขอบเขตของความปลอดภัย เป็นการทำงานของโหมดปกติ ด้วยความเคยชิน เป็นการดำเนินชีวิตให้ผ่านไปแต่ละวันแบบไม่ต้องคิดใคร่ครวญให้มาก เช่น ตื่นนอน เราเข้าส้วม นั่งถ่าย ฉีดสายชำระ แปรงฟัน รดน้ำต้นไม ขับรถไปที่ทำงาน ทุกอย่างเป็นไปได้อย่างอัตโนมัติ

แต่การออกนอกเขตไข่แดง จะทำให้เราได้ไตร่ตรองครุ่นคิด เพื่อโยงสิ่งที่พบพานใหม่กับประสบการณ์ที่มี มวลประสบการณ์ทั้งหลายจะโยงใยเพื่อเรียนรู้ที่จะแก้ปัญหาใหม่ที่เข้ามา

เช่น ตอนที่เราไปเที่ยวทะเล เราเรียนรู้การหายใจด้วยปากเมื่อต้องใช้สน็อกเกิ้ล ความไม่เคยชินแรกๆ อาจทำให้บางครั้งสำลักน้ำ แต่เมื่อเราลองทำครั้งแล้วครั้งเล่า เราก็สามารถดำน้ำดูปะการังที่สวยงามนั้นได้ ซ้ำเรายังสามารถปรับแต่งอุปกรณ์ให้ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพได้ด้วยตัวเอง ความยากก่อนหน้านั้นกลายเป็นเรื่องง่ายๆ

ลูกไก่สามารถมีชีวิตอยู่ได้สี่ห้าวันหลังจากฟักโดยไม่ต้องกินอะไร ทั้งนี้เพราะไข่แดงที่ติดตัวมา หากมันไม่หัดคุ้ยเขี่ยและจิกกินอาหารตั้งแต่วันแรกๆ ที่ฟักออกมา ไม่กี่วันเมื่อไข่แดงหมดมันก็จะง่อยเปลี้ยและตายไป

โหมดอัตโนมัติ หรือ การอยู่ในไขแดงเองก็ใช้ประโยชน์สำหรับการดำรงอยู่ได้อย่างจำกัด เพราะในโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วอย่างยิ่งนี้ การออกจากไข่แดงอยู่เนืองๆ จะเกิดการเรียนรู้อยู่เสมอๆ นั่นจะขยายขอบเขตไข่แดงของเราเองให้กินขอบเขตมากขึ้น ซึ่งพอจะรับประกันได้ว่าเราจะยังอยู่ในโลกได้อย่างไม่ลำบาก

สเตียรอยด์ ดัชนีการเรียนรู้ของคนในชาติ

2010-03-26T11:29:00.001+07:00

สเตียรอยด์ คือชื่อเรียกของกลุ่มฮอร์โมนที่ถูกสร้างจากต่อมหมวกไตภายในร่างกายของคนเรา สเตียรอยด์ที่ถูกสร้างหลักๆ มี 2 ชนิด คือ โคติซอล(Cortisol) และอัลโดสเตียรอยด์(Aldosterone)
ต่อมาในวงการแพทย์แผนปัจจุบันได้สร้างสารสเตียรอยด์สังเคราะห์ขึ้นมาเพื่อพัฒนาตัวยาบางชนิดให้แรงขึ้น ซึ่งการใช้ยากลุ่มนี้ต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์และเภสัชกร แต่ด้วยคุณสมบัติที่ดีในการรักษาสารพัดโรค ไข้สูงสามารถฉีดให้ไข้ลดได้ในเข็มเดียว เป็นผื่นแพ้ไม่มีสาเหตุก็ทาให้หายได้ ปวดเส้นปวดกล้ามเนื้อ ปวดกระ ดูก ก็ฉีดหรือกินให้หายได้ หรืออาการอื่น ๆ การหายได้

ดังนั้นการนำยานี้มาใช้จึงแพร่หลายอย่างไม่อาจควบคุมได้จริง เราอาจหาซื้อได้ง่ายในรูปของยาลูกลอน ยาสมุนไพร ยาแผนโบราณ ยาพระ ยาต้ม ยาหม้อ ยาชุด ที่มีขายตามตลาดสด คนมีเร่ขาย ขายตามเวทีมายากล โฆษณาตามสถานีวิทยุ หรือแม้กระทั้งในคลินิก ทั้งที่ถูกกฎหมายและไม่ถูกกฎหมาย

สเตียรอยด์มีโทษ คือ เมื่อใช้ติดต่อกันนานเกินไป จะเกิดอาการที่เรียกว่า Cushing's syndrome คือ
มีอาการบวม ท้องลาย ความดันโลหิตสูง อ่อนเพลีย ติดเชื้อง่าย กดการเจริญเติบโตของเด็ก ความดันในลูกตาสูงขึ้นทำให้เป็นต้อหิน โพแทสเซียมในเลือดต่ำ กล้ามเนื้ออ่อนแรง คลื่นไส้อาเจียน เบื่ออาหาร ปวดศีรษะ นอกจากนี้แล้วยังทำให้ประจำเดือนผิดปกติหรืออาจไม่มีประจำเดือน และความรู้สึกทางเพศลดลง กระดูกบาง เลือดออกในกระเพาะอาหาร เนื่องจากสเตียรอยด์ไปทำให้ผนังกระเพาะอาหารและลำไส้บางลง

และผลเสียที่เลวร้ายที่สุด คือ สเตียรอยด์จะกดภูมิคุ้มกันของร่างกาย บดบังอาการติดเชื้อต่างๆ เมื่อร่างกายติดเชื้อก็จะไม่มีอาการเจ็บไข้ให้เห็น ทำให้ดูเหมือนสบายดี และเนื่องจากสเตียรอยด์กดภูมิคุ้มกันของร่างกายเอาไว้

ทั้งที่จริงต้นเหตุของความเจ็บป่วย คือการดูแลรักษารักษาสุขภาพ โดยการออกกำลังกาย กินอาหารที่มีประ โยชน์ พักผ่อนให้เพียงพอ เท่านี้ก็คงไม่ต้องถึงปลายทางที่จะต้องเสี่ยงกับการใช้สารสเตียรอยด์

ผมเชื่อว่าคนส่วนใหญ่ในประเทศไทยถูกทำให้ใช้สารสเตียรอยด์เพราะไม่รู้ หรือไม่ก็ใช้ไปโดยไม่รู้ผลข้างเคียง แต่คนที่รู้จักสารนี้ดีจำนวนหนึ่งยังแอบใช้โดยไม่รู้สึกว่าเป็นความรับผิดชอบของตนต่อคนอื่น อาจจะเพื่อให้ได้ผลกับการรักษา และ/หรือ เพื่อผลประโยชน์ที่จะได้มาอย่างง่ายดาย

ทั้งหมดนี้ สามารถแก้ไขด้วยการเพิ่มสมรรถนะการเรียนรู้ของคนในชาติ(ซึ่งเป็นเรื่องใหญ่ที่สุดของการปฏิรูปการศึกษา) และ เป็นสมรรถนะการเรียนรู้ที่รวมเอาความรู้สึกรับผิดชอบต่อตนเองและต่อคนอื่นเข้าไปด้วย

เมล็ดพันธุ์ของวันพรุ่ง

2010-03-12T11:10:00.005+07:00

กลางเดือนมีนาคมวันสิ้นปีการศึกษา พี่ๆ ชั้น ป.6 เพิ่งจบจากไป

นักเรียนชั้นอื่นก็ปิดเรียน โต๊ะเรียนว่างเปล่า

ห้องเรียนก็เงียบเหงา

ความเงียบได้กลืนกินทุกอย่างในโรงเรียน เหมือนโลกได้หยุดหายใจลงชั่วขณะ

แต่ความเงียบก็ไม่อาจทนอยู่นาน

เมื่อยอดอ่อนของต้นจานได้ผลิออก ดอกอินทนิลก็ค่อยๆ แย้มบานเช่นกัน

ฉับพลันนั้นบทเพลงอันเพราะพริ้งจากการขับขานของจักจั่นเรไรก็ดังระงม

วันนี้ ....ไม่ใช่การจากลา

แต่เป็นวันแห่งฤดูกาลใหม่ที่กำลังเริ่มต้น

เธอเป็นความหวัง

เพราะเธอคือเมล็ดพันธุ์ของวันพรุ่ง

การเรียนรู้บนฐานความรู้สึก

2010-03-03T13:17:00.002+07:00

เราไม่ได้เชื่อความรู้มากนัก ลึกๆ แล้วเราเชื่อความรู้สึกของตัวเองที่มีต่อสิ่งต่าง ความรู้มีไว้เพียงเพื่อเป็นเหตุผลอธิบายความรู้สึก
      เราเรียนรู้มามากมายว่ากินเหล้าไม่ดีต่อสุขภาพ แต่เหล้าก็ดำรงอยู่ในสังคมมานานนับ
      เราซื้อฉลากกินแบ่งรัฐบาล ทั้งที่รู้ว่าโอกาสที่จะถูกนั้นเพียง 1:1,000,000
      บางครั้งการทดลองกินยาจริงกับก้อนแป้งอาจให้ผลต่อการรักษาไม่ต่างกัน
ความรู้สึกของมนุษย์ก่อตัวและจัดเรียงเป็นโครงสร้างในตัวเราก่อนที่เราจะมีความรู้ ความรู้ป็นเพียงตัวที่มาเกาะกับแกนความรู้สึกที่เรามีอยู่เดิมแล้วเท่านั้น เราอาจจะสลัดมันออกเมื่อไหร่ก็ได้ถ้าเกิดมันขัดกับความรู้สึก
เรามักจำเหตุการณ์ในอดีตนานมาแล้วได้บางเหตุการณ์เท่านั้น และ เหตุการณ์ที่จำได้นั้นมักจะเชื่อมกับความรู้สึกบางอย่างด้วยเสมอ อาจเป็นดี่ใจ เศร้าเสียใจ ตื่นเต้น กลัว เกลียด ขยาด เจ็บปวด ฯลฯ
ความรู้สึกยังเป็นที่มาของคุณธรรมและจริยธรรม เช่น เราเห็นลูกนกตกจากรัง คุณธรรมและจริยะธรรมไม่ได้กระโดดออกมาทันที่ แต่ความรู้สงสารและความรู้สึกคิถึงแม่ จึงทำให้เราแสดงจริยธรรมออกไปโดยนำลูกนกกลับไปไว้รัก เรารู้สึกปราบปลื้มที่ได้ทำอย่างนั้น และสั่งสมเป็นคุณธรรมความเมตตาในตัวเรา
การเรียนรู้เพื่อการจดจำประสบการณ์หนึ่งๆ นั้นจึงจำเป็นที่จะให้เชื่อมต่อกับความรู้สึกของเด็กๆ ประสบการณ์ที่จดจำมาเพียงเหตุการณ์เดียวอาจไม่ถึงความเข้าใจหรือนำไปใช้ได้ แต่เมื่อผ่านหลายๆ ประสบการณ์ การเชื่อมโยงเป็นโครงสร้างความรู้และโครงสร้างความรู้สึกก็จะเกิดขึ้น องค์ความรู้ที่อยู่บนเส้นสายของความรู้สึกก็จะใช้ได้จริง เป็นชีวิตจริงที่ผสมผสานทุกอย่างลงตัวแล้ว ซึ่งคุณธรรมกับความรู้จึงไม่ได้แยกชั้นกันอยู่